Θα παρουσιαστούν τέσσερα επιλεγμένα άρθρα από το περιοδικό AFP Journal: ένα που δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο, δύο τον Φεβρουάριο και ένα τον Μάρτιο του 2026
  1. Jonas, W. B., MD, & Shaughnessy, A. F., PharmD, MMedEd (2026). Return to Healing and Whole Person Care in Family Medicine. American family physician, 113(1), 13–15. https://www.aafp.org/afp/2026/0100/editorials-whole-person-care

Σύντομη παρουσίαση άρθρου

Την δεκαετία του 1960 αναπτύχθηκε μια νέα ειδικότητα που ονομάστηκε Γενική Ιατρική. Ήταν μια επανάσταση που θα έβλεπε τον άνθρωπο ως ολότητα, σε όλη την διάρκεια της ζωής του και θα προσέφερε στον ίδιο και στην κοινότητά του μια αίσθηση πληρότητας και ευεξίας. Η επένδυση στην ειδικότητα αυτή, όπως φαίνεται από πολλές μελέτες βελτιώνει την υγεία, προλαμβάνει νοσήματα και μειώνει τα κόστη.

Παρ’ όλα αυτά, στην Αμερική του σήμερα, για λόγους εταιρικών συμφερόντων και οικονομικών πιέσεων, προωθείται η κατακερματισμένη φροντίδα των ασθενών, με έμφαση στην ιατρική τεχνολογία και στα φάρμακα. Αυτό ενισχύεται και από ασφαλιστικές εταιρείες και από τις πολιτικές του κράτους.

Όμως η έλλειψη ολιστικής φροντίδας αντανακλάται σε ελλείμματα στην υγεία του πληθυσμού στην Αμερική, στην χαμηλή ικανοποίηση των ασθενών, στην υψηλή εξουθένωση των επαγγελματιών υγείας, και στο χαμηλότερο προσδόκιμο υγείας σε σύγκριση με λοιπές βιομηχανικές χώρες.

Είναι καιρός, γράφει το άρθρο, να εφαρμόσουμε τις αρχές που καθιερώθηκαν την δεκαετία του 1960 τώρα, με όλη την τεχνογνωσία, τεχνολογία και την εκπαίδευση που υπάρχει στον σύγχρονο κόσμο. Κάποιες από τις προτάσεις που καταγράφονται είναι: η έμφαση στους στόχους υγείας και άλλους που θέλει να πετύχει το κάθε άτομο ξεχωριστά, η προώθηση της ευεξίας και όχι απλά η θεραπεία ασθενειών, η έμφαση στην πρόληψη και την μείωση κινδύνων εξίσου με την θεραπεία, η κατάρτιση εξατομικευμένου σχεδίου δράσης, και τέλος η εκτίμηση όχι μόνο των σωματικών αναγκών αλλά και των συμπεριφορικών, κοινωνικών, συναισθηματικών, ψυχολογικών και πνευματικών διαστάσεων κάθε ανθρώπου.

Σύντομα σχόλια επί του άρθρου

Το άρθρο αντανακλά και την ελληνική πραγματικότητα και δείχνει την αναγκαιότητα της στροφής των υπηρεσιών ΠΦΥ στις κατευθύνσεις που περιγράφει το άρθρο προκειμένου να προκύψουν τα μέγιστα οφέλη και για τα πρόσωπα, και για τα συστήματα υγείας.

Βούλγαρης Παναγιώτης: Άρθρα όπως αυτό μας υπενθυμίζουν ιστορικές δημοσιεύσεις για την ΠΦΥ (Macinko et al., 2003; Starfield, 1994), οι οποίες έδειξαν ότι χώρες με καλύτερα οργανωμένα και πιο προσανατολισμένα στην ΠΦΥ συστήματα υγείας εμφανίζουν σημαντικώς καλύτερα αποτελέσματα υγείας και χαμηλότερη συνολική θνησιμότητα 

Χρήστος Λιονής: Η εστίαση στους περιβαλλοντικούς, κοινωνικούς και προσωπικούς προσδιοριστές της υγείας, στις κατευθύνσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και της διακήρυξης της Αστάνα (2018) είναι επιτακτική. Αξίζει να διαβαστεί το παρακάτω άρθρο με αναφορά στη σχέση ψυχικής υγείας και καρδιαγγειακής νόσου. Deaton C, Bueno H. Mental health and cardiovascular disease consensus statement: key messages. European Heart Journal. 11 Φεβρουάριος 2026;47(6):655–7. doi:10.1093/eurheartj/ehaf861

_____________________________________

 

  1. Rajjo, T., MD, MPH, Bechenati, D., MD, Collantes Hoyos, D. B., MD, & Shah, M., MBChB (2026). Long-Term Use of Obesity Management Medications: Challenges and Discontinuation Strategies. American family physician, 113(2), 118–119. https://www.aafp.org/afp/2026/0200/editorials-obesity-management-medications

Σύντομη παρουσίαση άρθρου

Έως το 2030 στην Αμερική υπολογίζεται ότι οι μισοί ενήλικες θα ζουν με παχυσαρκία. Τα φάρμακα απώλειας σωματικού βάρους όμως, στο 65% των ασθενών διακόπτονται από το πρώτο έτος, και οι Γ/ΟΙ έχουμε ρόλο στον περιορισμό αυτό του φαινομένου.

Λόγοι διακοπής είναι:

  • Ανεπιθύμητες ενέργειες (που είναι συχνές)
  • Κόστος (οι ασφαλιστικές εταιρείες δεν καλύπτουν την απώλεια κιλών)
  • Κίνδυνος σαρκοπενίας (έως το 40% των κιλών που χάνονται αφορούν άλιπο μάζα)
  • Ποικίλα αποτελέσματα (το 10-15% βλέπουν απώλεια λίγων ή καθόλου κιλών)

Το άρθρο προτείνει 3 τρόπους για την καταπολέμηση της διακοπής των φαρμάκων:

  • dose de-escalation (microdosing), δηλαδή μικρές μειώσεις δόσεων ανά μήνα ή και πιο αραιά
  • interval dosing, δηλαδή να επεκταθούν τα διαστήματα μεταξύ των δόσεων, έως και ανά 3 εβδομάδες
  • add-on strategy, δηλαδή προσθήκη φαρμάκων από του στόματος παράλληλα με τις δύο παραπάνω τεχνικές. Τα φάρμακα που προτείνονται είναι (στις παρενθέσεις ΣτΜ):
  • φεντερμίνη/τοπιραμάτη (δεν εγκρίθηκε από τον ΕΜΑ)
  • φεντερμίνη (δεν κυκλοφορεί στην Ελλάδα)
  • υδροχλωρική ναλτρεξόνη/ υδροχλ. βουπροπιόνη (Mysimba στην Ελλάδα)

Σύντομα σχόλια επί του άρθρου

Το άρθρο επιλέχθηκε γιατί το φαινόμενο αυτό παρατηρείται ήδη στην Ελλάδα με την διακοπή της δωρεάν διάθεσης από το κράτος τη στιγμή της συγγραφής αυτού του άρθρου και εγείρονται σημαντικά ερωτήματα για την επαναπρόσληψη κιλών σε αυτούς τους ασθενείς. Το άρθρο προσπαθεί να καλύψει ένα κενό στις έως τώρα κατευθυντήριες οδηγίες (εδώ οι ελληνικές), και προτείνει μέσα που μπορούμε να εφαρμόσουμε μαζί με υγιεινοδιαιτητικές συμβουλές.

Ανδρέας Κατσώνης: Παράλληλα με τις στρατηγικές που προτείνονται στο άρθρο, οι οποίες θα συμβάλλουν στη διατήρηση του θεραπευτικού αποτελέσματος, η περίοδος αυτή αποτελεί μια σημαντική ευκαιρία για την εντατικοποίηση της υποστήριξης του ασθενούς προς βιώσιμες αλλαγές στον τρόπο ζωής.  Η παχυσαρκία είναι χρόνια, πολυπαραγοντική νόσος και η μακροχρόνια επιτυχία δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τη φαρμακευτική αγωγή, αλλά και από τη διαμόρφωση συνηθειών που αφορούν τη διατροφή, τη σωματική δραστηριότητα, τον ύπνο, τη διαχείριση του στρες και την ψυχολογική υποστήριξη.  Η τακτική παρακολούθηση από τον ιατρό ΠΦΥ μπορεί να αξιοποιηθεί όχι μόνο για την προσαρμογή της φαρμακευτικής αγωγής, αλλά και για την ενδυνάμωση του ασθενούς, ώστε να αποκτήσει δεξιότητες αυτοδιαχείρισης που θα συμβάλλουν στη διατήρηση της απώλειας βάρους και στη συνολική βελτίωση της υγείας.

Παναγιώτης Βούλγαρης: Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι τρεις προτεινόμενες στρατηγικές διαχείρισης της διακοπής της θεραπείας, ωστόσο θα πρέπει να τονιστεί ότι τα διαθέσιμα δεδομένα για τις παρεμβάσεις αυτές δεν προέρχονται από τυχαιοποιημένες μελέτες (Moiz et al., 2026).

Δημήτρης Κουναλάκης: Είναι editorial άρθρο που δεν είναι υποχρεωμένο να έχει evidence για αυτά που περιγράφει, όχι απαραίτητα αρνητικό καθώς τώρα αρχίζουμε να έχουμε δεδομένα από τυχαιοποιημένες τυφλές μελέτες (RCTs). Ένα άρθρο (4) από τις βιβλιογραφικές του παραπομπές περιγράφει το μέγεθος του προβλήματος πολύ ξεκάθαρα και καθορίζει και τις δικές μας στρατηγικές: Rodriguez et al. (JAMA Netw Open 2025, n=125.474, δεδομένα Truveta). Στον ένα χρόνο διέκοψαν 46,5% των ασθενών με ΣΔ2 και 64,8% χωρίς ΣΔ2, στα δύο έτη 64,1% και 84,4% αντίστοιχα. Δηλαδή το «65%» του editorial αφορά ειδικά τους ασθενείς χωρίς διαβήτη και είναι μάλλον μη συμμόρφωση στη συνταγογράφηση, όχι απαραίτητα συνειδητή διακοπή. Επίσης 36,3% των μη-διαβητικών επανεκκίνησαν τη θεραπεία εντός έτους, με την επαναπρόσληψη βάρους να συνδέεται ισχυρά και αρνητικά με την επανέναρξη. Επίσης, από την παραπομπή (6) υπάρχει ετερογένεια στην απώλεια μη λιπώδους μάζας και έχουμε ως κλινικό κανόνα ότι το ~25% της συνολικής απώλεια είναι μη λιπώδης μάζα με οποιαδήποτε μέθοδο κι αν πετύχουμε απώλεια βάρους. Επίσης, μεταξύ φαρμάκων οι μεταβολές είναι επίσης διαφορετικές. Και τις δύο αυτές βιβλιογραφικές παραπομπές του άρθρου θα τις πρότεινα για ανάγνωση.

Ένα σημείο που επίσης πρέπει να ξεκαθαρίσουμε είναι ότι το micro-dosing δεν είναι το ίδιο με το dose-de-escalation. Micro-dosing είναι η χρήση μέρους της κανονικής δόσης ενός σκευάσματος και γίνεται συχνά για οικονομικούς λόγους από πλευράς του ασθενούς. Αντίθετα, dose-de-escalation είναι η απομείωση της δόσης που ήδη λαμβάνει ένας ασθενής στα πλαίσια ενός θεραπευτικού πλάνου. Κατά την διενέργεια της dose-de-escalation, ο ασθενής μπορεί να χρησιμοποιήσει την τεχνική της micro-dosing για να χρησιμοποιήσει υπάρχον σκεύασμα μεγαλύτερης δόσης που ήδη διαθέτει.

Έχουμε επίσης αρχίσει να έχουμε κατευθυντήριες οδηγίες που προτείνουν τι να κάνουμε σε ένα ασθενή που λαμβάνει θεραπεία για απώλεια βάρους και διαφωνούν πρακτικά με την γενική ιδέα του άρθρου:

  1. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνιστά υπό όρους μακροχρόνιες θεραπείες GLP-1 σε συνδυασμό με εντατική συμπεριφορική θεραπεία. Αναγνωρίζει την παχυσαρκία ως χρόνια, υποτροπιάζουσα νόσο που απαιτεί δια βίου φροντίδα (doi:10.1001/jama.2025.24288).
  2. To NICE διαφωνεί με την διακοπή της θεραπείας και θεωρεί ότι μπορεί να λαμβάνεται η σεμαγλουτίδη για μέχρι δύο έτη και η τιρζεπατίδη χωρίς περιορισμό (https://doi.org/10.1016/j.eclinm.2026.103796)
  3. Οι οδηγίες ADA/Obesity Association επίσης δεν συστήνουν την διακοπή της θεραπείας παρά μόνο σε ασθενείς με μεγάλες δόσεις χωρίς κλινική αποτελεσματικότητα (https://doi.org/10.2337/doci25-0008).

Η πρώτη RCT που έχουμε για την τιρζεπατίδη στο θέμα της διακοπής δείχνει ότι δεν είναι τόσο εφικτή η διακοπή του φαρμάκου χωρίς την επαναπρόσληψη του βάρους ενώ δεν παρέχει δεδομένα για την σταδιακή αποκλιμάκωση προς το μηδέν καθώς οι ασθενείς που ελάμβαναν βάρος παρέμεναν σε δόσεις διάσωσης. Η αποκλιμάκωση που επιτελείται γίνεται με κέρδος την διατήρηση του 70% της απώλειας βάρους αλλά χωρίς οριστική διακοπή της θεραπείας. Η διατήρηση όμως στα 5mg για τους περισσότερους αποτελεί μια σημαντική επιτυχία.

Όλα τα παραπάνω, μας δείχνουν ότι η διακοπή μιας τέτοιας κατηγορίας φαρμάκου πρέπει να γίνει ως τελευταία επιλογή και όταν υπάρχουν λόγοι για αυτό. Επίσης, δεν υπάρχουν τεκμηριωμένα σωστοί τρόποι διακοπής για ένα νόσημα που η αιτιολογία του και η συντήρηση του έχει σχεδόν όλο το φάσμα των προσδιοριστών της υγείας κατά τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας.

_____________________________________

 

  1. Bass, M., MD, MA, & Kasper, R. E., MD, MPH, MSCP (2026). Menopause Management: When Hormone Therapy Is Appropriate. American family physician, 113(2), 115–117. https://www.aafp.org/afp/2026/0200/editorials-menopause-management

Σύντομη παρουσίαση άρθρου

Περίπου το 80% των γυναικών έχουν περι- και εμμηνοπαυσιακά αγγειοκινητικά συμπτώματα, με τις μισές να τα αναφέρουν καθημερινά, και μπορεί να κρατήσουν για 7-10 χρόνια.

Η συστηματική ορμονοθεραπεία μπορεί να βελτιώσει αυτά τα συμπτώματα και το όφελος υπερτερεί των κινδύνων για γυναίκες κάτω των 60 ετών ή εντός των πρώτων 10 ετών από την έναρξη της εμμηνόπαυσης, αν δεν υπάρχουν αντενδείξεις.

Διαφορετικός συνδυασμός φαρμάκων μπορεί να είναι αποτελεσματικός και ασφαλής για κάθε γυναίκα. Και για αυτό υπάρχουν και εναλλακτικές μορφές, όπως διαδερμικά ή κολπικά σκευάσματα. Επίσης υπάρχουν και μη ορμονικές θεραπείες όπως εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης, και γκαμπαπεντίνη.

Το άρθρο προτείνει έναν δομημένο τρόπο προσέγγισης και προτάσεις επικοινωνίας με ασθενείς, ώστε να λάβουν ασφαλή θεραπεία και όχι μη εγκεκριμένα σκευάσματα για τα αγγειοκινητικά τους συμπτώματα. Άλλωστε ο FDA έχει αποσύρει πλέον τις αυστηρές προειδοποιήσεις για καρκίνο μαστού, καρδιαγγειακά συμβάματα και άνοια από τα οιστρογονικά σκευάσματα από τον Νοέμβριο του 2025, γιατί οι νέες θεραπείες είναι πολύ πιο ασφαλείς.

Σύντομα σχόλια επί του άρθρου

Το άρθρο επιλέχθηκε γιατί θίγει το ζήτημα της εμμηνόπαυσης που τα τελευταία χρόνια αρχίζει και απασχολεί πιο έντονα τους Έλληνες ιατρούς. Όπως τονίζει, οι συζητήσεις και οι έρευνες γύρω από τα ορμονικά σκευάσματα συνεχίζονται, όμως πρέπει να συμβουλεύουμε σωστά τις ασθενείς μας με βάση τα επιστημονικά στοιχεία που έως τώρα γνωρίζουμε. Ας μην διστάζουμε λοιπόν να δώσουμε σκευάσματα που θα ανακουφίσουν μεγάλο ποσοστό των γυναικών ασθενών μας, και ας μην φοβόμαστε να ξεκινήσουμε συζήτηση για την εμμηνόπαυση.

Χρυσοβαλάντης Κωτούλας: Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το έργο της Ελληνικής Εταιρίας Κλημακτηρίου και Εμμηνόπαυσης τόσο με το Πανελλήνιο Συνέδριο που διοργανώνει ανά 2 έτη όσο και με το ενημερωτικό υλικό που αναρτά στην ιστοσελίδα της για τους επαγγελματίες υγείας και το ευρύ κοινό.

Παναγιώτης Βούλγαρης: Ίσως αξίζει, να δούμε το ζήτημα και από μια ευρύτερη οπτική: παρά το γεγονός ότι η εμμηνόπαυση αφορά μία σημαντική μερίδα του πληθυσμού και μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την ποιότητα ζωής των γυναικών, η γυναικεία υγεία έχει ιστορικά λάβει μικρότερη ερευνητική και επιστημονική προσοχή σε σχέση με άλλους τομείς της ιατρικής (World Health Organization, 2026). Παράλληλα, τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης συχνά υποτιμώνται ή αντιμετωπίζονται ως αναπόφευκτο μέρος της φυσιολογικής γήρανσης, με αποτέλεσμα αρκετές γυναίκες να μην αναζητούν ή να μην λαμβάνουν την κατάλληλη υποστήριξη και θεραπεία (Thavabalan et al., 2025).

Χρειάζεται να δώσουμε έμφαση όχι μόνο στην πρόληψη των μακροπρόθεσμων επιπλοκών της εμμηνόπαυσης, αλλά και σε κάτι εξίσου σημαντικό: στο πώς αισθάνεται και πώς ζει η ίδια η γυναίκα. Ως ιατροί της ΠΦΥ, έχουμε την ευκαιρία να ανοίγουμε τη συζήτηση, να ακούμε ενεργά τις ανάγκες των γυναικών και να παρέχουμε εξατομικευμένη, τεκμηριωμένη θεραπεία, χωρίς τη διστακτικότητα που χαρακτήριζε παλαιότερες προσεγγίσεις απέναντι στην ορμονοθεραπεία.

Δημήτρης Κουναλάκης: Κατ αρχήν το συγκεκριμένο άρθρο που είναι editorial θα πρέπει να το δούμε σαν μια αντίθετη οπτική στο επίσης editorial άρθρο «Fugh-Berman A, Mintzes B. Menopausal Hormone Therapy: Limited Benefits, Significant Harms. Am Fam Physician 2025;112(1):15-16 (PMID 40736486)» καθώς το συγκεκριμένο θέμα λαμβάνει σημαντικό ενδιαφέρον σήμερα. Η αρχική κριτική ήταν:

  • Η κριτική ότι η σειρά μελετών Women’s Health Initiative (WHI) του ΝΙΗ αφορούσε ηλικιωμένες γυναίκες, δεν είναι σωστή: το 32% των τυχαιοποιημένων ήταν στη δεκαετία των 50 και το 26% εντός 10ετίας από την εμμηνόπαυση, άρα πρόκειται για τη μεγαλύτερη RCT σε γυναίκες αυτής της ηλικίας.
  • Η KEEPS (διαδερμική 17β-οιστραδιόλη + μικρονισμένη προγεστερόνη σε πρόσφατα εμμηνοπαυσιακές): στα 4 έτη δεν βρέθηκε όφελος σε καρδιαγγειακή υγεία, γνωσιακή λειτουργία ή κατάθλιψη, άμεσα σχετικό με τον ισχυρισμό «οι νέες θεραπείες είναι πιο ασφαλείς/καλύτερες»

Ο FDA το Φεβρουάριο του 2026 αφαίρεσε κάποια (όχι όλα) warnings από τα οιστρογονούχα σκευάσματα για τον καρκίνο του μαστού, τα καρδιαγγειακά και την άνοια όπως επίσης και την έκφραση «ελάχιστη δόση για ελάχιστο διάστημα» ενώ διατηρείται η προειδοποίηση για καρκίνο ενδομητρίου στα σκευάσματα οιστρογόνου μόνο. Συνυπάρχει μάλιστα η δήλωση του ότι «Οι συζητήσεις για οφέλη και κινδύνους παραμένουν ανοιχτές». Η αλλαγή αυτή βασίστηκε σε συνολική ανασκόπηση δεδομένων οφέλους/κινδύνου μετά τη δημοσίευση των μελετών WHI μέχρι σήμερα.

Φαίνεται συνεπώς ότι δεν έχουμε κάτι νεότερο για προστατευτική δράση τους αλλά υπάρχει σημαντικά μικρότερος κίνδυνος για να κάνουν ζημιά. Και εφόσον βελτιώνουν την ποιότητα ζωής της γυναίκας που μπαίνει σε εμμηνόπαυση μειώνοντας συμπτώματα που συνδέονται αναμφισβήτητα με την εμμηνόπαυση (εξάψεις, κολπική ξηρότητα και νυχτερινές εφιδρώσεις) έχουν πλέον θεραπευτική δράση που δεν πρέπει να αμελούμε. Παράλληλα έχουμε την χρήση των SSRIs, SNRIs καθώς και μια νέα φαρμακευτική ουσία την fezolinetant για την μείωση των εξάψεων και των νυχτερινών εφιδρώσεων που κυκλοφορεί και στην Ελλάδα ως φάρμακο με το όνομα VEOZA (δεν καλύπτεται από τον ΕΟΠΥΥ) αλλά απαιτείται έλεγχος της ηπατικής βιοχημείας τους πρώτους 6 μήνες χρήσης του.

Δεν θα πρέπει να ξεχνάμε όπως αναφέρεται και από το άρθρο πως όταν χορηγούμε οιστρογόνα συστηματικά αυτά πρέπει να δίνονται μαζί με προγεστερόνη για την αποφυγή του καρκίνου ή υπερπλασίας του ενδομητρίου. Για το γενικό ιατρό, το table 1 της δημοσίευσης είναι εξαιρετικό καθώς έχει έτοιμη την γνώση που πρέπει να μεταφερθεί στη συζήτηση με την γυναίκα που μπαίνει στην εμμηνόπαυση. Και ο ρόλος μας πρέπει να είναι η αναζήτηση των αντενδείξεων για την χρήση τους, και η επιλογή του σωστού σκευάσματος με βάση τα χαρακτηριστικά και την συμπτωματολογία της κάθε γυναίκας.

_____________________________________

 

  1. McKenna, K. A., MD, MPH, DABOM, & Cohen, D., MD, MSc (2026). Obesity in Pregnancy: Updates and Considerations. American family physician, 113(3), 208–210. https://www.aafp.org/afp/2026/0300/editorials-obesity-pregnancy

Σύντομη παρουσίαση άρθρου

Η παχυσαρκία είναι νόσος χρόνια, υποτροπιάζουσα, πολυπαραγοντική, νευροσυμπεριφορική (neurobehavioral) από την οποία το 2023 υπολογίστηκε ότι έπασχε περισσότερο από το 1/3 των γυναικών ηλικίας 20-39 ετών. Η παχυσαρκία στην εγκυμοσύνη είναι παράγοντας κινδύνου μεταξύ άλλων για αποβολές, συγγενείς ανωμαλίες εμβρύου, ΣΔ κύησης και υπέρταση κατά την κύηση. Οι Γ/ΟΙ πρέπει να απευθυνόμαστε στις ασθενείς με κατάλληλη, ευαίσθητη γλώσσα και χρησιμοποιώντας τεχνικές κινητοποιού συνέντευξης, σε κάθε στάδιο εγκυμοσύνης.

  • Πριν την σύλληψη: συζήτηση για απώλεια κιλών έστω 5-10 %, με υγιεινοδιαιτητικές παρεμβάσεις. Όχι σε φάρμακα απώλειας σωματικού βάρους ήδη από αυτό το στάδιο και μετά
  • Κατά την κύηση:
    • Πρώτο τρίμηνο: πρόσληψη κιλών σύμφωνα με τον δείκτη μάζας σώματος πριν την σύλληψη- όχι στην απώλεια κιλών ή την μη επαρκή πρόσληψη αυτών. Επίσης έλεγχος για υπέρταση, υπνική άπνοια και ΣΔ
    • Δεύτερο τρίμηνο: έλεγχος για συγγενείς ανωμαλίες σε όλες τις κυήσεις και εκ νέου έλεγχος στις εβδομάδες 24-28 για ΣΔ κύησης
    • Τρίτο τρίμηνο: υπερηχογραφικός έλεγχος ανάπτυξης νεογνού άνω των 32 εβδομάδων για πιθανή μακροσωμία. Εβδομαδιαίος έλεγχος αν παχυσαρκία τάξης II, μετά την 37η εβδομάδα και αν τάξης III, μετά την 34η. Ενημέρωση της ασθενούς ότι ο τοκετός της πιθανώς θα διαρκέσει περισσότερο
  • Μετά τον τοκετό: Πιο συχνές οι καισαρικές τομές, άρα και οι επιπλοκές αυτών πχ ανάγκη για μεγαλύτερης διάρκειας αγωγή για θρομβοπροφύλαξη. Προτροπή σε θηλασμό και αυξημένη υποψία για ανίχνευση κατάθλιψης

Σύντομα σχόλια επί του άρθρου

Το άρθρο επιλέχθηκε γιατί αναδεικνύει τον ρόλο που έχουμε οι Γ/ΟΙ σε κάθε στάδιο της ζωής ενός/μιας ασθενούς μας, ακόμη και σε θέματα εγκυμοσύνης, την οποία δυστυχώς ξεχνάμε πολλές φορές στην Ελλάδα.

Δημήτρης Κουναλάκης: Είναι editorial άρθρο και συνοψίζει πρακτικά μόνο guidelines από φορείς των ΗΠΑ αλλά δίνει και πολλά ακόμη μηνύματα για την διαχείριση από το γενικό ιατρό κατά την εγκυμοσύνη.

Η παχυσαρκία προδιαθέτει για διαβήτη κύησης και από το 1ο τρίμηνο πριν τις 15 εβδομάδες που θα γίνει OGTT, πρέπει να στείλουμε HBA1c. Είναι σημαντικό να ξέρουμε ότι η HbA1c ανεβαίνει ψευδώς σε αιμοσφαιρινοπάθειες και σε σιδηροπενία η οποία θα πρέπει να αντιμετωπίζεται νωρίς. Το επόμενο πρόβλημα είναι η αξιολόγηση της HbA1c στην κύηση καθώς δεν υπάρχει καμία οδηγία για αυτό σε κατευθυντήριες οδηγίες. Ωστόσο, υπάρχουν μελέτες που μας δίνουν εύρη αναφοράς: 1ο τρίμηνο: 4,3–5,4%, 2ο τρίμηνο: 4,4–5,4%, 3ο τρίμηνο: 4,7–5,7% (O'Connor Clin Chem Lab Med. 2011 doi: 10.1515/CCLM.2011.397).

Ένα επίσης ενδιαφέρον θέμα που θέτει το άρθρο είναι η ποσότητα του φυλλικού οξέος που πρέπει να χορηγείται κατά την εγκυμοσύνη και η οποία δεν πρέπει να ξεπερνάει τα 400μg ημερησίως. Θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι οι έλεγχοι για συγγενείς ανωμαλίες στην εγκυμοσύνη με αυξημένο ΒΜΙ είναι λιγότερο ευαίσθητοι στην ανίχνευση. Για παράδειγμα, το cfDNA δίνει συχνότερα μη διαγνωστικά αποτελέσματα και ο β’ επιπέδου έχει μειωμένη ευκρίνεια. Και ίσως κάτι που λείπει από την συζήτηση στο άρθρο είναι ο ρόλος του γενικού ιατρού για την ψυχική υγεία της εγκύου καθώς και αν πρέπει να χορηγηθεί ασπιρίνη 80mg για πρόληψη της προεκλαμψίας σε μία γυναίκα με υψηλό ΒΜΙ.  

Γενικότερα είναι ένα ενδιαφέρον άρθρο και συμπληρωματικά αξίζει να δούμε και νεότερη βιβλιογραφία όπως:

1.    Maya J, et al. Gestational Weight Gain and Pregnancy Outcomes After GLP-1 Receptor Agonist Discontinuation. JAMA. 2025 Dec 23;334(24):2186-2196. doi: 10.1001/jama.2025.20951.

2.    Hviid KVR, et al. Periconceptional GLP-1 receptor agonist exposure and obstetric outcomes: a Danish nationwide cohort study. Hum Reprod Open. 2026 Mar 18;2026(2):hoag015. doi: 10.1093/hropen/hoag015.