Θα παρουσιαστούν 15 επιλεγμένα άρθρα από το British Journal of General Practice:                                                     δύο που δημοσιεύτηκαν τον Ιανουάριο, δύο τον Φεβρουάριο, τέσσερα τον Μάρτιο,                                                 τέσσερα τον Απρίλιο, ένα τον Μάιο και δύο τον Ιούνιο του 2026.

  1. Phillip Oliver, Vyv Huddy, Ciarán McInerney, Ada Achinanya, Michelle Horspool, Kritica Dwivedi and Chris Burton. ‘Complex mental health difficulties: a mixed-methods study in primary care’. British Journal of General Practice 2026; 76 (762): e10-e20. https://doi.org/10.3399/BJGP.2024.0818.

Σύντομη Παρουσίαση του άρθρου

Ο όρος σύνθετες ψυχικές δυσκολίες (ΣΨΔ) χρησιμοποιείται για να περιγράψει μακροχρόνιες δυσκολίες που αφορούν τη ρύθμιση του συναισθήματος και τις διαπροσωπικές σχέσεις, όπως διαταραχές προσωπικότητας, σύνθετο ψυχικό τραύμα και επίμονη καταθλιπτική συμπτωματολογία. Τα άτομα αυτά συχνά βιώνουν διακυμάνσεις στη συμπτωματολογία και λαμβάνουν φροντίδα κυρίως σε περιόδους κρίσης, ενώ μπορεί να μην εντάσσονται εύκολα στις υπάρχουσες υπηρεσίες ψυχικής υγείας. Στόχος της μελέτης ήταν να διερευνήσει πώς μπορούν οι Γ/ΟΙ να αναγνωρίζουν καλύτερα αυτούς τους ασθενείς και να τους προσφέρουν τη βέλτιστη φροντίδα.

Πρόκειται για μια μελέτη μικτών μεθόδων με τρία βασικά σκέλη: δύο ποιοτικές μελέτες και μια ανάλυση βάσης δεδομένων. Πραγματοποιήθηκαν συνεντεύξεις τόσο με Γ/ΟΙ όσο και με άτομα με βιωματική εμπειρία ΣΨΔ. Από τις συνεντεύξεις με Γ/ΟΙ αναδείχθηκαν τέσσερα βασικά θέματα: 

  • οι ιδιαίτερες προκλήσεις που δημιουργεί η πολυπλοκότητα αυτών των καταστάσεων,
  • οι ασαφείς προσδοκίες για τον ρόλο του Γ/ΟΙ τόσο στη διάγνωση, όσο και στη διαχείριση και τη θεραπεία, 
  • η κατακερματισμένη επικοινωνία μεταξύ των υπηρεσιών και 
  • η ανάγκη διαχείρισης αυτών των ασθενών στο πλαίσιο της ΠΦΥ. 

Οι Γ/ΟΙ περιέγραψαν ότι η φροντίδα συχνά δυσχεραίνεται από περιορισμένους πόρους, δυσκολίες συνεργασίας με εξειδικευμένες υπηρεσίες και έλλειψη σαφούς διαγνωστικής γλώσσας για την περιγραφή αυτών των καταστάσεων.

Οι συνεντεύξεις με άτομα που είχαν προσωπική εμπειρία ΣΨΔ ανέδειξαν διαφορετικές, αλλά συμπληρωματικές οπτικές. Οι συμμετέχοντες περιέγραψαν τις συχνά ετερογενείς εμπειρίες φροντίδας που βίωσαν, τις δυσκολίες πλοήγησης μεταξύ διαφορετικών υπηρεσιών ψυχικής υγείας και την ανάγκη να αισθανθούν ότι «γίνονται πραγματικά ορατοί» από τους επαγγελματίες υγείας.

Στο σκέλος της ανάλυσης βάσης δεδομένων, περίπου 3.040 άτομα (0,3% του πληθυσμού της βάσης) πληρούσαν τα κριτήρια για ΣΨΔ. Το εύρημα αυτό υποδηλώνει πιθανή υποκαταγραφή αυτών των καταστάσεων στα ηλεκτρονικά αρχεία. 

Συνδυάζοντας τα ευρήματα των τριών ερευνητικών σκέλων, οι συγγραφείς ανέδειξαν πέντε κεντρικές διαστάσεις που χαρακτηρίζουν τις ΣΨΔ: την πολυπλοκότητα των προβλημάτων ψυχικής υγείας, την παρουσία τραυματικών εμπειριών, τις προκλήσεις της διάγνωσης, τον ρόλο των εξειδικευμένων υπηρεσιών και τον ρόλο της πρωτοβάθμιας φροντίδας. Η μελέτη καταλήγει ότι η σημερινή οργάνωση των υπηρεσιών υγείας και η απουσία κοινώς αποδεκτής γλώσσας για την περιγραφή αυτών των καταστάσεων οδηγούν στο να παραμένουν οι ανάγκες αυτών των ασθενών μη αναγνωρισμένες ή «αόρατες» μέσα στο σύστημα υγείας. 

Σύντομα σχόλια επί του άρθρου 

Στην ελληνική πρωτοβάθμια φροντίδα, οι Γ/ΟΙ  συχνά αντιμετωπίζουν ασθενείς με πολύπλοκα ψυχοκοινωνικά προβλήματα, τα οποία δεν εντάσσονται εύκολα σε μία διάγνωση. Η μελέτη αναδεικνύει τη σημασία μιας ολιστικής προσέγγισης στη διαχείριση της ψυχικής υγείας και της στενότερης συνεργασίας με υπηρεσίες ψυχικής υγείας, κάτι ιδιαίτερα σημαντικό σε ένα σύστημα με περιορισμένους πόρους και αυξανόμενες ανάγκες ψυχικής φροντίδας.

Όλγα Μουρτζούνη: Από άρθρα σαν αυτό αναδεικνύεται η ανάγκη ορθής εκπαίδευσής μας σε νοσήματα ψυχικής σφαίρας και φαίνεται πολύτιμη η ύπαρξη τριών μηνών εκπαίδευσης στην ψυχιατρική στο τρέχον πρόγραμμα της ειδικότητας. Επίσης καταδεικνύεται και εδώ, ο ρόλος της ομάδας υγείας με την απαραίτητη συμβολή ψυχολόγου και κοινωνικού λειτουργού, μεταξύ άλλων.

____________________________________________________________________________

 

  1. Anne Scott, Hannah Family, Jeremy Horwood, John Saunders, Ann Sullivan, Jo Burgin, Lindsey Harryman, Sarah Stockwell, Joanna Copping, Paul Sheehan, John Macleod, Sarah Dawson, Joanna May Kesten and Sarah Denford. ‘Developing the PATH-GP (Prevention and Testing for HIV in General Practice) intervention: a person-based approach intervention development study to increase HIV testing and PrEP access’. British Journal of General Practice 2026; 76 (762): e77-e90.  https://doi.org/10.3399/BJGP.2025.0151

Σύντομη Παρουσίαση του άρθρου

Η έγκαιρη διάγνωση του HIV και η πρόσβαση σε προληπτικές παρεμβάσεις, όπως η προφυλακτική αγωγή πριν από την έκθεση στον ιό (PrEP), αποτελούν βασικά στοιχεία της στρατηγικής πρόληψης και ελέγχου της λοίμωξης από τον HIV. Φαίνεται ότι παρά τη διαθεσιμότητα αποτελεσματικών θεραπευτικών και προληπτικών μέτρων, σημαντικός αριθμός ατόμων εξακολουθεί να διαγιγνώσκεται καθυστερημένα. 

Στόχος αυτής της μελέτης ήταν η ανάπτυξη μιας παρέμβασης που θα μπορούσε να εφαρμοστεί από τους Γ/ΟΙ με σκοπό την αύξηση των ευκαιριών για HIV testing και τη διευκόλυνση της πρόσβασης στην PrEP. Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποιήθηκε μια μεθοδολογία ανάπτυξης παρεμβάσεων που βασίζεται στην κατανόηση των εμπειριών και αναγκών των χρηστών και των επαγγελματιών υγείας. Η ανάπτυξη της παρέμβασης περιλάμβανε διάφορα στάδια. Από τη διαδικασία αυτή αναδείχθηκαν αρκετά εμπόδια στην εφαρμογή του HIV testing στην ΠΦΥ, όπως η περιορισμένη γνώση των επαγγελματιών υγείας για τον HIV και την PrEP, οι ανησυχίες σχετικά με τον χρόνο και τους διαθέσιμους πόρους, καθώς και η απουσία συστηματικών διαδικασιών που να υποδεικνύουν πότε πρέπει να προσφέρεται το HIV testing.

Με βάση τα ευρήματα αυτά, αναπτύχθηκε η πολυπαραγοντική παρέμβαση PATH-GP, η οποία περιλαμβάνει διάφορα συμπληρωματικά στοιχεία, μεταξύ των οποίων η εκπαίδευση του προσωπικού για τον HIV και την PrEP, η χρήση ψηφιακών υπενθυμίσεων στα ηλεκτρονικά ιατρικά αρχεία ώστε να εντοπίζονται ασθενείς που μπορεί να ωφεληθούν από εξέταση, η εφαρμογή απλουστευμένων και περισσότερο συστηματικών διαδικασιών testing και η παροχή ενημερωτικού υλικού στους ασθενείς.

Τονίζεται ότι η παρέμβαση σχεδιάστηκε με στόχο να είναι ρεαλιστική και εφαρμόσιμη στην καθημερινή πρακτική των Γ/ΟΙ, λαμβάνοντας υπόψη τους περιορισμούς χρόνου και πόρων. Παράλληλα, επιδιώκει να συμβάλει στην ομαλοποίηση του HIV testing, μειώνοντας το στίγμα που συχνά συνοδεύει τη συζήτηση γύρω από τον HIV. Η μελέτη καταλήγει στο ότι απαιτείται περαιτέρω έρευνα για να αξιολογηθεί η εφικτότητα και η αποτελεσματικότητα της παρέμβασης όταν εφαρμοστεί στην πραγματική κλινική πρακτική.

Σύντομα σχόλια επί του άρθρου 

Η ΠΦΥ στην Ελλάδα θα μπορούσε να διαδραματίσει μεγαλύτερο ρόλο τόσο στην έγκαιρη διάγνωση, όσο και στην πρόληψη της λοίμωξης από HIV. Παρεμβάσεις όπως η PATH-GP δείχνουν πώς η εκπαίδευση των ιατρών, τα συστηματικά κριτήρια testing και η ενημέρωση για την PrEP μπορούν να ενισχύσουν τον ρόλο των Γ/ΟΙ στην πρόληψη και έγκαιρη αναγνώριση της λοίμωξης από HIV.

Παναγιώτης Βούλγαρης: Παρά το γεγονός ότι στην Ελλάδα η PrEP μπορεί να συνταγογραφείται από Γ/ΟΙ, μεταξύ άλλων ειδικοτήτων, τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα και, ως εκ τούτου, είναι προσβάσιμη μέσω της ΠΦΥ, η διάθεσή της αποκλειστικά από συγκεκριμένα νοσοκομειακά φαρμακεία (τη στιγμή της συγγραφής αυτού του άρθρου) ενδέχεται να δημιουργεί γεωγραφικούς περιορισμούς στην πρόσβαση, ιδιαίτερα για άτομα που διαμένουν εκτός των μεγάλων αστικών κέντρων. Επομένως, η δυνατότητα συνταγογράφησης στην ΠΦΥ δεν συνεπάγεται απαραίτητα και αντίστοιχη ευκολία πρόσβασης στην PrEP. Εξ όσων γνωρίζουμε, δεν έχει ακόμη αξιολογηθεί κατά πόσο η νέα οργάνωση της παροχής εξασφαλίζει πραγματικά ισότιμη πρόσβαση στην PrEP σε ολόκληρη την Ελλάδα.

Χρυσοβαλάντης Κωτούλας: Η σημασία της έγκαιρης διάγνωσης είναι ιδιαίτερα επιτακτική και στη χώρα μας καθώς σύμφωνα με τη μελέτη Missed opportunities for early HIV diagnosis in Greece: The MORFEAS study, 2019 to 2021 περισσότερες από τις μισές περιπτώσεις που μελετήθηκαν διαγνώστηκαν καθυστερημένα. Εργαλεία όπως το PATH-GP θα μειώσουν τις χαμένες ευκαιρίες για διάγνωση του HIV.    

____________________________________________________________________________

 

  1. Mohammed Mustafa, Hassan Awan, Awadalla Youssef and Carolyn A Chew-Graham. ‘Cultivating hope: reframing the ‘heart-sink’ consultation.’ British Journal of General Practice 2026; 76 (763): 54-55.  https://doi.org/10.3399/BJGP.2025.0728

Σύντομη Παρουσίαση του άρθρου

To άρθρο αυτό προσεγγίζει τα λεγόμενα “heart-sink” consultations, των ιατρικών δηλαδή επισκέψεων που προκαλούν αρνητικά συναισθήματα στον ιατρό, λόγω των επαναλαμβανόμενων επισκέψεων, των πολύπλοκων αναγκών των ασθενών ή της έλλειψης σαφούς βιοϊατρικής λύσης. Οι συγγραφείς επιχειρούν να επαναπροσδιορίσουν την έννοια των “heart-sink” consultations, μετατοπίζοντας την εστίαση στην καλλιέργεια της ελπίδας ως θεραπευτικής παρέμβασης.

Δεδομένα συνδέουν την ελπίδα με καλύτερη ψυχολογική προσαρμογή και αυτο-διαχείριση μεταξύ ατόμων που ζουν με μακροχρόνιες παθήσεις, ενώ μια συστηματική ανασκόπηση παρεμβάσεων που καλλιεργούν την ελπίδα στην παρηγορητική φροντίδα ασθενών υποδεικνύει περαιτέρω βελτιώσεις, όπως η μείωση της κατάθλιψης στον πληθυσμό αυτό. Η καλλιέργεια της ελπίδας είναι, επομένως, μια ενεργή διαδικασία που διατηρεί το κίνητρο όταν η πιθανότητα ίασης είναι αβέβαιη και είναι αναπόσπαστο κομμάτι του evidence-based care.

Όσον αφορά τους Γ/ΟΙ, οι οποίοι έρχονται συχνά αντιμέτωποι με το burnout, η αναπλαισίωση των “heart-sink” consultations ως μια ευκαιρία καλλιέργειας της ελπίδας μπορεί να αποκαταστήσει μια αίσθηση θεραπευτικής ικανότητας και σκοπού. Η ελπίδα δεν παρουσιάζεται ως αφελής αισιοδοξία, αλλά ως ενεργή κλινική στάση που περιλαμβάνει αναγνώριση της εμπειρίας του ασθενούς, αποδοχή της αβεβαιότητας και εστίαση σε μικρούς, ρεαλιστικούς στόχους και μπορεί να καλλιεργηθεί στις συνήθεις ιατρικές επισκέψεις μέσω παρακινητικής συνέντευξης, διαλόγου βασισμένου στην ενσυναίσθηση και από κοινού καθορισμού στόχων, χωρίς να παρατείνει χρονικά την επίσκεψη πέραν του τυπικού 10λέπτου. 

Συνολικά, το άρθρο προτείνει μια μετατόπιση από το μοντέλο «διάγνωση–λύση» προς ένα μοντέλο σχέσης, κατανόησης και συν-διαχείρισης. Η πλαισίωση της ελπίδας ως θεραπευτικό μέσο και όχι απλώς ως συναισθηματική έννοια καλλιεργεί την αυτονομία στους ασθενείς και αποκαθιστά την αίσθηση σκοπού στους ιατρούς.

Σύντομα σχόλια επί του άρθρου 

Στην ελληνική ΠΦΥ, όπου οι Γ/ΟΙ έρχονται συχνά αντιμέτωποι με “heart-sink” consultations, η επαναπλαισίωση των επισκέψεων αυτών και η προσπάθεια ένταξης της καλλιέργειας της ελπίδας στην καθημερινή ιατρική πράξη μπορεί να μειώσει την επαγγελματική εξουθένωση και να ενισχύσει τη θεραπευτική σχέση και τη συνέχεια φροντίδας.

____________________________________________________________________________

 

  1. Stephen H Bradley, Jessica Watson and William T Hamilton. ‘What potential cancer symptoms should we consider ‘unexplained’?’. British Journal of General Practice 2026; 76 (763): 85-89.  https://doi.org/10.3399/BJGP.2025.0433

Σύντομη Παρουσίαση του άρθρου

Το άρθρο προσεγγίζει τον όρο «ανεξήγητα συμπτώματα» (unexplained symptoms) στο πλαίσιο της έγκαιρης διάγνωσης καρκίνου στην πρωτοβάθμια φροντίδα. Επισημαίνεται ότι η έννοια αυτή χρησιμοποιείται ευρέως σε κατευθυντήριες οδηγίες και διαγνωστικούς αλγορίθμους, χωρίς όμως να υπάρχει σαφής και ομοιογενής ορισμός, γεγονός που δημιουργεί αβεβαιότητα στην κλινική πράξη.

Η βασική πρόκληση έγκειται στο ότι πολλά συμπτώματα που σχετίζονται με καρκίνο (όπως κόπωση, απώλεια βάρους ή πόνος) είναι μη ειδικά και συχνά αποδίδονται σε καλοήθεις ή χρόνιες καταστάσεις. Ωστόσο, η μη έγκαιρη διερεύνησή τους μπορεί να οδηγήσει σε καθυστερημένη διάγνωση. Οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι ο χαρακτηρισμός ενός συμπτώματος ως «ανεξήγητου» δεν είναι στατικός, αλλά εξαρτάται από το κλινικό πλαίσιο, τη διάρκεια, τη βαρύτητα και την πορεία του στον χρόνο.

Το άρθρο αναδεικνύει ότι η διάκριση μεταξύ «εξηγημένων» και «ανεξήγητων» συμπτωμάτων είναι συχνά τεχνητή και δυνητικά παραπλανητική. Ένα σύμπτωμα μπορεί αρχικά να φαίνεται δικαιολογημένο (π.χ. λόγω γνωστής πάθησης), αλλά να αποκτά διαφορετική σημασία αν επιμένει, επιδεινώνεται ή συνοδεύεται από άλλα σημεία. Αντίστοιχα, η ύπαρξη πολλαπλών πιθανών εξηγήσεων μπορεί να οδηγήσει σε διαγνωστικές παγίδες (diagnostic anchoring) και υποεκτίμηση του κινδύνου καρκίνου.

Προτείνεται, λοιπόν, μια πιο δυναμική και αναστοχαστική προσέγγιση, όπου ο κλινικός επαναξιολογεί τα συμπτώματα με την πάροδο του χρόνου, λαμβάνοντας υπόψη την εξέλιξή τους και την ανταπόκριση σε αρχικές παρεμβάσεις. Τονίζεται η σημασία της ασφαλούς παρακολούθησης (safety-netting), της σαφούς επικοινωνίας με τον ασθενή και η έγκαιρη επανεκτίμηση ή περαιτέρω διερεύνηση όταν τα συμπτώματα επιμένουν. 

Συνολικά, το άρθρο αναδεικνύει ότι η πρώιμη διάγνωση καρκίνου στην ΠΦΥ δεν εξαρτάται μόνο από την αναγνώριση των «red flags», αλλά και από τη σωστή διαχείριση των μη ειδικών και εξελισσόμενων συμπτωμάτων, τα οποία συχνά αποτελούν το πρώτο στάδιο της νόσου.

Σύντομα σχόλια επί του άρθρου

Ως Γ/ΟΙ ερχόμαστε συχνά αντιμέτωποι με περιπτώσεις με μη ειδικά συμπτώματα, η έννοια του «ανεξήγητου» μπορεί να οδηγήσει είτε σε υποδιερεύνηση είτε σε υπερβολικό έλεγχο. Η έμφαση στη δυναμική επανεκτίμηση των περιπτώσεων αυτών, καθώς και του safety-netting μπορεί να βελτιώσει την έγκαιρη διάγνωση καρκίνου χωρίς τη διενέργεια άσκοπων εξετάσεων.

Παναγιώτης Βούλγαρης: Ο ρόλος του Γ/ΟΙ δεν είναι πάντοτε να εξηγεί άμεσα κάθε σύμπτωμα, αλλά να διαχειρίζεται με ασφάλεια τη διαγνωστική αβεβαιότητα, διατηρώντας παράλληλα την κατάλληλη διαγνωστική επαγρύπνηση. Η δεξιότητα αυτή καλλιεργείται μέσα από την εκπαίδευση στην κλινική συλλογιστική και στην εκτίμηση του κινδύνου και την επαναλαμβανόμενη έκθεση σε πραγματικά κλινικά περιστατικά (Atkinson et al., 2011). Επίσης, η κλινική εμπειρία φαίνεται να συμβάλλει στη σταδιακή ανάπτυξη μεγαλύτερης ανοχής στην αβεβαιότητα και στην αποτελεσματικότερη λήψη αποφάσεων όταν δεν είναι δυνατή η άμεση διάγνωση (Ingham, 2024). Παράλληλα, η συνέχεια της φροντίδας είναι πολύ σημαντική καθώς προσφέρει στον Γ/ΟΙ τη δυνατότητα να παρακολουθεί την εξέλιξη των συμπτωμάτων στον χρόνο, αξιοποιώντας τη χρονική τους πορεία ως μέρος της διαγνωστικής διαδικασίας.

Όλγα Μουρτζούνη: Το άρθρο αναδεικνύει την σημασία των όσων λέει ο/η ασθενής όχι ως πράγματα που συχνά θα υποεκτιμήσουμε ως ασήμαντα, αλλά αντίθετα που πρέπει να τα παρακολουθούμε στον χρόνο, γιατί μπορεί δυνητικά να είναι συμπτώματα πολύ σοβαρών καταστάσεων. Τέτοια άρθρα μας θυμίζουν την σημασία της ενεργητικής ακρόασης, και της καταγραφής όσων συμπτωμάτων ο/η ασθενής μας μάς μεταφέρει ως σημαντικά.

____________________________________________________________________________

 

  1. John Goldie. ‘General practice: medicine’s living philosophy.’ British Journal of General Practice 2026; 76 (764): 119. https://doi.org/10.3399/bjgp26X744345

Σύντομη Παρουσίαση του άρθρου

Το άρθρο αποτελεί ένα στοχαστικό editorial γύρω από τη φύση και την ταυτότητα της Γ/ΟΙ, παρουσιάζοντάς την όχι απλώς ως ιατρική ειδικότητα αλλά ως μια «ζωντανή φιλοσοφία της ιατρικής». Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι η γενική ιατρική διαφέρει από πιο τεχνοκρατικά ή υπερεξειδικευμένα μοντέλα φροντίδας, επειδή λειτουργεί στον χώρο της αβεβαιότητας, της πολυπλοκότητας και της ανθρώπινης σχέσης.

Κεντρικό επιχείρημα του άρθρου είναι ότι ο Γ/ΟΙ δεν αντιμετωπίζει απλώς νόσους αλλά ανθρώπους μέσα στο προσωπικό, οικογενειακό και κοινωνικό τους πλαίσιο. Η καθημερινή πράξη της ΠΦΥ απαιτεί συνεχή διαχείριση αβεβαιότητας, ισορροπία μεταξύ βιοϊατρικής γνώσης και προσωπικής εμπειρίας του ασθενούς, καθώς και ικανότητα κατανόησης του νοήματος που έχει η ασθένεια για το κάθε άτομο. Η Γ/ΟΙ παρουσιάζεται ως ειδικότητα που βασίζεται όχι μόνο στην επιστημονική τεκμηρίωση αλλά και στην ερμηνεία, την κρίση και τη θεραπευτική σχέση.

Ο συγγραφέας αναφέρεται επίσης στη σημασία της συνέχειας της φροντίδας, της μακροχρόνιας σχέσης ιατρού–ασθενούς και της βαθύτερης γνώσης του ιστορικού και του πλαισίου ζωής του ασθενούς. Αυτά τα στοιχεία επιτρέπουν στον Γ/ΟΙ να αναγνωρίζει πρότυπα, αλλαγές και ανάγκες που συχνά δεν είναι εμφανή σε πιο αποσπασματικά μοντέλα φροντίδας. Παράλληλα, υπογραμμίζεται ότι η Γ/ΟΙ λειτουργεί ως χώρος σύνθεσης μεταξύ επιστήμης, ανθρωπισμού και κοινωνικής ευθύνης.

Το άρθρο τοποθετείται επίσης απέναντι στη σύγχρονη τάση υπερτεχνολογικοποίησης της ιατρικής και στην αυξανόμενη έμφαση σε πρωτόκολλα, δείκτες και αλγορίθμους. Χωρίς να απορρίπτει την τεχνολογία ή την evidence-based medicine, ο συγγραφέας προειδοποιεί ότι η υπερβολική έμφαση στη μετρήσιμη πληροφορία μπορεί να απομακρύνει την ιατρική από τον βασικό της πυρήνα: την ανθρώπινη συνάντηση. Η Γ/ΟΙ παρουσιάζεται έτσι ως μια μορφή ιατρικής που διατηρεί ζωντανή τη σύνδεση ανάμεσα στην επιστήμη και στην ανθρώπινη εμπειρία της ασθένειας.

Συνολικά, το editorial υποστηρίζει ότι η Γ/ΟΙ δεν αποτελεί «λιγότερο εξειδικευμένη» ιατρική, αλλά μια ιδιαίτερη μορφή κλινικής σκέψης και πρακτικής, η οποία απαιτεί σύνθετη κρίση, ανεκτικότητα στην αβεβαιότητα και βαθιά κατανόηση της ανθρώπινης κατάστασης.

Σύντομα σχόλια επί του άρθρου

Σε ένα ελληνικό σύστημα υγείας που συχνά παραμένει νοσοκομειο-κεντρικό, το άρθρο υπενθυμίζει τη σημασία της σχέσης ιατρού-ασθενή, της συνέχειας φροντίδας και της ολιστικής προσέγγισης ως βασικά στοιχεία της Γ/ΟΙ.

Χρυσοβαλάντης Κωτούλας: Στην εποχή μας η τεχνητή νοημοσύνη και οι νέες τεχνολογίες υπόσχονται να διευκολύνουν τη διάγνωση και τη λήψη αποφάσεων, ενώ η διάρκεια της ιατρικής επίσκεψης συχνά περιορίζεται στα δεκαπέντε λεπτά. Η εξέλιξη αυτή προσφέρει σημαντικές δυνατότητες, αλλά εγκυμονεί και τον κίνδυνο η ιατρική να αντιμετωπίζεται ως καταναλωτικό προϊόν, με την ανθρώπινη επαφή να υποβαθμίζεται. Έτσι, απομακρυνόμαστε ολοένα και περισσότερο από το βιοψυχοκοινωνικό μοντέλο ιατρικής με αποτέλεσμα να θεραπεύουμε τη νόσο και όχι τον άνθρωπο.

Το editorial μας υπενθυμίζει ότι η Γ/ΟΙ βασίζεται στην κατανόηση του ασθενή στο προσωπικό και κοινωνικό του πλαίσιο. Ευκαιρία λοιπόν, να θυμηθούμε το γνωμικό που αποδίδεται στον Ιπποκράτη: “Ουκ ένι ιατρικήν ειδέναι, όστις μη οίδεν ό τι εστίν άνθρωπος” (Είναι αδύνατο να ξέρει ιατρική αυτός που δεν ξέρει τι είναι ο άνθρωπος).   

____________________________________________________________________________

 

  1. Roger Neighbour. ‘Two’s company, three’s a crowd: AI in the consultation.’ British Journal of General Practice 2026; 76 (764): 120-122. https://doi.org/10.3399/bjgp26X744357

Σύντομη Παρουσίαση του άρθρου

Το άρθρο εξετάζει κριτικά τον αυξανόμενο ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης (Artificial Intelligence - AI) στην ιατρική επίσκεψη και ιδιαίτερα το πώς η παρουσία ψηφιακών εργαλείων μπορεί να επηρεάσει τη δυναμική της σχέσης ιατρού–ασθενούς. Ο συγγραφέας εξετάζει την πιθανότητα η AI να λειτουργήσει ως ένα «τρίτο πρόσωπο» μέσα στη συμβουλευτική διαδικασία, μεταβάλλοντας τη φύση της ανθρώπινης αλληλεπίδρασης.

Αν και αναγνωρίζονται τα πιθανά οφέλη της AI — όπως η ταχύτερη τεκμηρίωση, η υποστήριξη λήψης αποφάσεων και η ανάλυση δεδομένων — το άρθρο επικεντρώνεται κυρίως στους κινδύνους που προκύπτουν όταν η τεχνολογία παρεμβάλλεται στη θεραπευτική σχέση. Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι η γενική ιατρική βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε στοιχεία που δύσκολα μεταφράζονται σε αλγοριθμική πληροφορία: τη μη λεκτική επικοινωνία, τη σιωπή, τη διαίσθηση και τη μακροχρόνια γνώση του ασθενούς.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο ότι η ιατρική επίσκεψη δεν αποτελεί απλή ανταλλαγή πληροφοριών αλλά μια διαπροσωπική και ηθική διαδικασία, μέσα στην οποία ο ιατρός καλείται να αναγνωρίσει αβεβαιότητα, συναισθήματα και πολυπλοκότητα. Η υπερβολική εξάρτηση από AI εργαλεία μπορεί να οδηγήσει σε μετατόπιση της προσοχής προς την οθόνη και τα δεδομένα, εις βάρος της ενεργητικής ακρόασης και της παρουσίας απέναντι στον ασθενή. Παράλληλα, επισημαίνεται ο κίνδυνος οι αλγόριθμοι να ενισχύσουν υπάρχουσες προκαταλήψεις ή να δημιουργήσουν ψευδή αίσθηση βεβαιότητας σε καταστάσεις που απαιτούν κλινική κρίση και ανοχή στην αβεβαιότητα.

Το άρθρο δεν απορρίπτει τη χρήση της AI, αλλά υποστηρίζει ότι η τεχνολογία πρέπει να λειτουργεί υποστηρικτικά και όχι υποκαθιστώντας τη θεραπευτική σχέση. Ο συγγραφέας τονίζει ότι το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι αν η AI θα χρησιμοποιηθεί στην ΠΦΥ, αλλά πώς μπορεί να ενσωματωθεί χωρίς να αλλοιώσει τα βασικά χαρακτηριστικά της γενικής ιατρικής: τη συνέχεια της φροντίδας, την ενσυναίσθηση και την ανθρώπινη σύνδεση.

Σύντομα σχόλια επί του άρθρου

Καθώς εργαλεία AI αρχίζουν να ενσωματώνονται και στην ελληνική ΠΦΥ, το άρθρο υπενθυμίζει ότι η τεχνολογία δεν πρέπει να υποκαταστήσει τη θεραπευτική σχέση και την κλινική κρίση, ιδιαίτερα σε ένα σύστημα όπου η προσωπική σχέση ιατρού–ασθενούς παραμένει βασικό στοιχείο της φροντίδας.

Παναγιώτης Βούλγαρης: Ούτε η ανθρώπινη κλινική κρίση είναι απαλλαγμένη από σφάλματα ούτε οι αλγόριθμοι είναι εγγενώς αντικειμενικοί. Ανάμεσά τους, όμως, βρίσκεται η σχέση ιατρού–ασθενούς: το βλέμμα, η σχέση, η μη λεκτική επικοινωνία και η κατανόηση του ασθενούς ως προσώπου και όχι απλώς ως συνόλου δεδομένων. Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να αποφευχθεί η παρουσία ενός «τρίτου» στη συμβουλευτική διαδικασία, αλλά να διασφαλιστεί ότι η AI παραμένει εργαλείο στην υπηρεσία της σχέσης ιατρού–ασθενούς και δεν μεταβάλλει αρνητικά αυτή τη σχέση.

____________________________________________________________________________

 

  1. Kees van Boven. ‘When normal tests end care too early.’ British Journal of General Practice 2026; 76 (764): 124. https://doi.org/10.3399/bjgp26X744381

Σύντομη Παρουσίαση του άρθρου

Το άρθρο πραγματεύεται έναν συχνό αλλά συχνά υποεκτιμημένο κίνδυνο στην πρωτοβάθμια φροντίδα: την τάση να θεωρείται ότι η παρουσία “φυσιολογικών” εξετάσεων αποκλείει την ύπαρξη σημαντικής νόσου και συνεπώς να διακόπτεται πρόωρα η διαγνωστική διερεύνηση ή η παρακολούθηση του ασθενούς. Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι τα φυσιολογικά αποτελέσματα εξετάσεων μπορεί να δημιουργήσουν μια ψευδή αίσθηση ασφάλειας τόσο στον ιατρό όσο και στον ασθενή, ιδιαίτερα όταν τα συμπτώματα παραμένουν, εξελίσσονται ή δεν εξηγούνται επαρκώς από τα υπάρχοντα ευρήματα.

Αναδεικνύεται ότι στην κλινική πράξη η διάγνωση δεν βασίζεται αποκλειστικά στα αποτελέσματα των εξετάσεων αλλά στην κλινική πιθανότητα, στην πορεία των συμπτωμάτων και στη συνεχή επανεκτίμηση. Ο συγγραφέας επισημαίνει ότι η υπερβολική εμπιστοσύνη στα «φυσιολογικά» αποτελέσματα εξετάσεων μπορεί να οδηγήσει σε παγίδες, όπως το premature closure και το diagnostic anchoring, όπου η διαγνωστική διαδικασία τερματίζεται πριν αξιολογηθεί πλήρως η κλινική εικόνα.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην έννοια του safety-netting, δηλαδή στη σαφή καθοδήγηση του ασθενούς για το πότε πρέπει να επανεκτιμηθεί, ποια συμπτώματα απαιτούν επανεξέταση και πώς θα συνεχιστεί η παρακολούθηση αν τα προβλήματα επιμένουν. Το άρθρο τονίζει ότι η αβεβαιότητα αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της γενικής ιατρικής και ότι η διαχείρισή της απαιτεί διαρκή κλινική επαγρύπνηση και όχι απλή εξάρτηση από εργαστηριακά ή απεικονιστικά αποτελέσματα.

Παράλληλα, αναδεικνύεται η σημασία της συνέχειας της φροντίδας και της θεραπευτικής σχέσης, καθώς η επαναλαμβανόμενη επαφή με τον ίδιο ιατρό επιτρέπει καλύτερη αναγνώριση των αλλαγών στην πορεία των συμπτωμάτων και μειώνει τον κίνδυνο να χαθούν σημαντικά διαγνωστικά στοιχεία. 

Συνολικά, το άρθρο λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι οι «φυσιολογικές» εξετάσεις δεν θα πρέπει να οδηγούν αυτόματα σε λήξη της φροντίδας του ασθενούς όταν η κλινική εικόνα παραμένει ανησυχητική ή ασαφής.

Σύντομα σχόλια επί του άρθρου

Στην ελληνική ΠΦΥ, όπου η πρόσβαση σε εξετάσεις είναι συχνά εύκολη αλλά η συνέχεια της φροντίδας περιορισμένη, το άρθρο υπενθυμίζει τη σημασία της επανεκτίμησης και του safety-netting, ώστε να αποφεύγονται καθυστερημένες διαγνώσεις παρά την ύπαρξη αρχικά “φυσιολογικών” εξετάσεων.

Παναγιώτης Βούλγαρης: Στην ελληνική ΠΦΥ, παρά τις προσπάθειες αναδιοργάνωσης και ενίσχυσης του θεσμού του προσωπικού ιατρού, η συνέχεια της φροντίδας εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση. Στην πράξη, ο ασθενής συχνά απευθύνεται σε διαφορετικούς ιατρούς για το ίδιο ή για συναφή προβλήματα, με αποτέλεσμα η κλινική του εικόνα να κατακερματίζεται και η εξέλιξη των συμπτωμάτων να μην παρακολουθείται πάντοτε από τον ίδιο επαγγελματία υγείας. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η έλλειψη συνέχειας στη φροντίδα μπορεί να δυσχεράνει την αναγνώριση της αλλαγής ή της επιμονής των συμπτωμάτων και, κατ’ επέκταση, τη διαχείριση της διαγνωστικής αβεβαιότητας. Το άρθρο υπενθυμίζει επομένως ότι η ποιότητα της παρεχόμενης φροντίδας δεν εξαρτάται μόνο από την αρτιότητα μιας μεμονωμένης εξέτασης, αλλά και από το κατά πόσο υπάρχει δυνατότητα επανεκτίμησης του ασθενούς από τον ίδιο επαγγελματία υγείας όταν η κλινική εικόνα δεν εξελίσσεται όπως αναμενόταν. Ιδίως αναφορικά με τα ανεξήγητα συμπτώματα, η συνέχεια στη φροντίδα μπορεί να λειτουργεί ως σημαντικός μηχανισμός διαγνωστικής ασφάλειας.

____________________________________________________________________________

 

  1. Patrick Burch, Stephen Iles, Aaron Poppleton, Kath Checkland and Sarah Skyrme. ‘What do patients and clinicians think about continuity in general practice in England? a qualitative study.’ British Journal of General Practice 2026; 76 (764): e223-e233. https://doi.org/10.3399/BJGP.2025.0323

Σύντομη Παρουσίαση του άρθρου

Η μελέτη αυτή εξετάζει την έννοια της σχεσιακής συνέχειας της φροντίδας (relational continuity)- δηλαδή της διαρκούς θεραπευτικής σχέσης μεταξύ ασθενούς και συγκεκριμένου ιατρού- και πώς αυτή βιώνεται τόσο από ασθενείς όσο και από επαγγελματίες υγείας στην ΠΦΥ. Παρότι η συνέχεια της φροντίδας θεωρείται διαχρονικά βασικό χαρακτηριστικό της γενικής ιατρικής, η αυξανόμενη ζήτηση, η έλλειψη εργατικού δυναμικού και διαρθρωτικές αλλαγές στην παροχή της ΠΦΥ φαίνεται να την υπονομεύουν. Στόχος ήταν όχι μόνο να καταγραφεί η σημασία της συνέχειας, αλλά και να κατανοηθούν οι παράγοντες που την ενισχύουν ή την περιορίζουν στην καθημερινή πρακτική.

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι τόσο οι ασθενείς όσο και οι Γ/ΟΙ θεωρούν σημαντική τη σχεσιακή συνέχεια φροντίδας, κυρίως λόγω της εμπιστοσύνης, της καλύτερης κατανόησης του ιστορικού και της πιο εξατομικευμένης φροντίδας που αυτή επιτρέπει. Οι ασθενείς τόνισαν ότι η σταθερή σχέση με έναν ιατρό διευκολύνει την έκφραση ευαίσθητων θεμάτων και μειώνει την ανάγκη επανάληψης του ιστορικού, ενώ οι Γ/ΟΙ επισήμαναν ότι η συνέχεια φροντίδας βοηθά στη διαχείριση της αβεβαιότητας και στη λήψη πιο τεκμηριωμένων αποφάσεων.

Ωστόσο, αναδείχθηκαν σημαντικά εμπόδια στην επίτευξη της συνέχειας της φροντίδας. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η αυξημένη πίεση χρόνου, η δυσκολία πρόσβασης σε συγκεκριμένο ιατρό, η χρήση προσωρινού προσωπικού (π.χ. locums) και οι οργανωτικές αλλαγές που δίνουν προτεραιότητα στην ταχεία πρόσβαση έναντι της συνέχειας της φροντίδας. Οι συμμετέχοντες περιέγραψαν συχνά μια ένταση μεταξύ “γρήγορης πρόσβασης” και “συνεχούς φροντίδας”, όπου η βελτίωση του ενός φαίνεται να γίνεται εις βάρος του άλλου.

Επιπρόσθετα, η μελέτη δείχνει ότι η αξία της συνέχειας της φροντίδας δεν είναι ίδια για όλους τους ασθενείς. Άτομα με χρόνια νοσήματα, ψυχικές δυσκολίες ή πολύπλοκες ανάγκες φαίνεται να ωφελούνται περισσότερο, ενώ άλλοι ασθενείς μπορεί να δίνουν προτεραιότητα στην άμεση πρόσβαση. Αυτό υποδηλώνει την ανάγκη για πιο ευέλικτα μοντέλα φροντίδας, που να λαμβάνουν υπόψη τις διαφορετικές ανάγκες του πληθυσμού. 

Συνολικά, οι συγγραφείς καταλήγουν ότι η σχεσιακή συνέχεια φροντίδας παραμένει βασικό στοιχείο μιας ποιοτικής φροντίδας, αλλά απαιτεί συνειδητό σχεδιασμό και οργανωτική υποστήριξη για να διατηρηθεί σε σύγχρονα συστήματα υγείας.

Σύντομα σχόλια επί του άρθρου

Η συνέχεια της φροντίδας είναι περιορισμένη στην ελληνική ΠΦΥ. Η μελέτη αναδεικνύει τη σημασία της σταθερής σχέσης ιατρού–ασθενούς, ιδιαίτερα για χρόνιους και ευάλωτους ασθενείς, ως βασικού στοιχείου βελτίωσης της ποιότητας φροντίδας. 

Παναγιώτης Βούλγαρης: Η πρόσφατη ενίσχυση του θεσμού του Προσωπικού Ιατρού στην Ελλάδα δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μεγαλύτερη συνέχεια στη φροντίδα. Ωστόσο, παρότι ο πολίτης εγγράφεται σε συγκεκριμένο Προσωπικό Ιατρό, η δυνατότητα πρόσβασης σε διαφορετικούς ιατρούς και δομές της ΠΦΥ ενδέχεται να οδηγήσει σε κατακερματισμό της φροντίδας και να περιορίσει τη συνέχεια στη φροντίδα, ιδιαίτερα όταν η παρακολούθηση ενός ή περισσότερων προβλημάτων απαιτεί επανειλημμένες εκτιμήσεις και παρακολούθηση της πορείας του ασθενούς.

Χρυσοβαλάντης Κωτούλας: Μερικά ζητήματα που στη χώρα μας δυσχεραίνουν τη συνέχεια στη φροντίδα: 

____________________________________________________________________________

 

  1. Judit Konya, Rachel Winder, Mary D Carter, Gianni Dongo, David Bearman, Gary A Abel, Ziad A Laklouk, John L Campbell, Richard D Neal and Christopher E Clark . ‘Early cancer diagnosis and community pharmacies: a systematic review.’ British Journal of General Practice 2026; 76 (765): e284-e296. https://doi.org/10.3399/BJGP.2025.0204 

Σύντομη Παρουσίαση του άρθρου

Η έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου αποτελεί βασική προτεραιότητα για τα συστήματα υγείας, καθώς συνδέεται με καλύτερη πρόγνωση και περισσότερες θεραπευτικές επιλογές. Αν και η πλειονότητα των ασθενών με ύποπτα συμπτώματα απευθύνεται αρχικά στον Γ/ΟΙ, οι κοινοτικοί φαρμακοποιοί αποτελούν συχνά το πρώτο σημείο επαφής με το σύστημα υγείας. Η παρούσα συστηματική ανασκόπηση διερεύνησε τον πιθανό ρόλο των κοινοτικών φαρμακείων στην έγκαιρη αναγνώριση και παραπομπή ατόμων με ύποπτα συμπτώματα καρκίνου, καθώς και στην προώθηση του προσυμπτωματικού ελέγχου.

Οι ερευνητές εντόπισαν 52 μελέτες που αφορούσαν παρεμβάσεις για διάφορους τύπους καρκίνου, όπως του παχέος εντέρου, του μαστού, του πνεύμονα και του τραχήλου της μήτρας. Οι παρεμβάσεις περιλάμβαναν ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού, παραπομπή ατόμων με ύποπτα συμπτώματα, υποστήριξη προγραμμάτων προσυμπτωματικού ελέγχου και δράσεις ενίσχυσης της πρόσβασης σε πληθυσμούς που δυσκολεύονται να χρησιμοποιήσουν άλλες υπηρεσίες υγείας. 

Τα ευρήματα έδειξαν ότι οι παρεμβάσεις αυτές είναι γενικά εφικτές και αποδεκτές τόσο από τους φαρμακοποιούς όσο και από τους πολίτες. Τα κοινοτικά φαρμακεία θεωρήθηκαν προσβάσιμο και οικείο περιβάλλον, ιδιαίτερα για άτομα που επισκέπτονται σπανιότερα τον Γ/ΟΙ. Παράλληλα, οι φαρμακοποιοί δήλωσαν ότι μπορούν να συμβάλουν στην αναγνώριση πιθανών συμπτωμάτων καρκίνου και στην προώθηση του προσυμπτωματικού ελέγχου. Ωστόσο, οι περισσότερες μελέτες ήταν μικρής κλίμακας και δεν παρείχαν επαρκή δεδομένα για την επίδραση των παρεμβάσεων σε κλινικά καταληκτικά σημεία, όπως ο χρόνος μέχρι τη διάγνωση ή το στάδιο της νόσου κατά τη διάγνωση. 

Οι συγγραφείς καταλήγουν ότι τα κοινοτικά φαρμακεία διαθέτουν σημαντικές δυνατότητες συμβολής στην έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου, όμως απαιτούνται μεγαλύτερες και πιο αυστηρά σχεδιασμένες μελέτες για να τεκμηριωθεί η κλινική αποτελεσματικότητα και η οικονομική αποδοτικότητα αυτών των παρεμβάσεων. Επιπλέον, τονίζεται η ανάγκη ανάπτυξης σαφών διαδρομών παραπομπής και αποτελεσματικής επικοινωνίας μεταξύ φαρμακείων, πρωτοβάθμιας φροντίδας και εξειδικευμένων υπηρεσιών.

Σύντομα σχόλια επί του άρθρου

Στην Ελλάδα, με τη δυσκολία πρόσβασης των πολιτών στο σύστημα υγείας λόγω τόσο οικονομικών όσο και γεωγραφικών περιορισμών, θα είχε νόημα η θεσμοθέτηση των κοινοτικών φαρμακείων και η αξιοποίησή τους στην ενημέρωση του πληθυσμού και την προώθηση του προσυμπτωματικού ελέγχου. Αξίζει να σημειωθεί και η ανάγκη καλύτερης διασύνδεσης μεταξύ φαρμακείων, ΠΦΥ και νοσοκομειακών δομών.

Όλγα Μουρτζούνη: αυτό είναι κεφαλαιώδους σημασίας στην χώρα μας καθώς συχνά σε ακριτικά μέρη, οι φαρμακοποιοί είναι η μόνη μορφή παρόχου υγείας για τους κατοίκους. Φαίνεται ακόμη, μεγάλο ενδιαφέρον για τέτοιου είδους διασύνδεση και από την μεριά των φαρμακοποιών, καθώς πχ στο ΙΔΕΕΑΦ υπάρχουν πολλαπλά αντίστοιχα σεμινάρια (πχ κινητοποιός συνέντευξη, καρκίνος παχέος εντέρου κλπ). 

Παναγιώτης Βούλγαρης: Ακόμη και αν ο κοινοτικός φαρμακοποιός μπορεί να αναγνωρίσει ένα ύποπτο σύμπτωμα, η παρέμβαση έχει περιορισμένη αξία εάν δεν ακολουθείται από μια σαφή και γρήγορη διαδρομή μέσα στο σύστημα υγείας. Απαιτείται ουσιαστική διασύνδεση του φαρμακείου με την ΠΦΥ, δυνατότητα άμεσης παραπομπής, πρόσβαση στις απαραίτητες διαγνωστικές υπηρεσίες και, κυρίως, μηχανισμός παρακολούθησης ώστε το περιστατικό να μην «χαθεί» στη συνέχεια της διαδρομής και να «κλείσει ο κύκλος της παραπομπής» (Patel et al, 2018). Το ερώτημα επομένως δεν είναι μόνο αν μπορούμε να προσθέσουμε ένα ακόμη σημείο ανίχνευσης περιστατικών, αλλά αν το σύστημα υγείας είναι ικανό να μετατρέψει εγκαίρως αυτή την ανίχνευση σε διάγνωση και, όπου χρειάζεται, σε θεραπεία. Η ανάγκη αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική στην Ελλάδα, όπου διαχρονικά έχουν περιγραφεί προβλήματα συντονισμού μεταξύ διαφορετικών επιπέδων φροντίδας (Lionis et al, 2009), ενώ οι χρόνοι αναμονής στη χώρα μας εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό εμπόδιο στην πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας (OECD/European Commission, 2026).

____________________________________________________________________________

 

  1. Frances da Cunha . ‘We need to talk about dying.’ British Journal of General Practice 2026; 76 (765): 168-170.  https://doi.org/10.3399/bjgp26X744585 

Σύντομη Παρουσίαση του άρθρου

Το άρθρο αποτελεί μια στοχαστική αλλά κλινικά επίκαιρη παρέμβαση σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η σύγχρονη ιατρική αντιμετωπίζει τον θάνατο και τη διαδικασία του θνήσκειν. Η συγγραφέας υποστηρίζει ότι, παρά την πρόοδο της ιατρικής και την αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης, ο θάνατος έχει απομακρυνθεί από την καθημερινή ζωή και έχει μετατραπεί σε ένα κυρίως «ιατρικό γεγονός», με αποτέλεσμα να δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στις παρεμβάσεις και τη θεραπεία παρά στην κατανόηση, την αποδοχή και τον σχεδιασμό της φροντίδας στο τέλος της ζωής.

Κεντρικό μήνυμα του άρθρου είναι ότι η παρηγορητική φροντίδα δεν θα πρέπει να περιορίζεται στις τελευταίες ημέρες ή εβδομάδες ζωής ούτε να αφορά αποκλειστικά ασθενείς με καρκίνο. Αντιθέτως, η διεθνής βιβλιογραφία υποστηρίζει την πρώιμη ενσωμάτωσή της σε άτομα με χρόνιες, προοδευτικές και απειλητικές για τη ζωή καταστάσεις, όπως η άνοια, η πολυνοσηρότητα και η ευπάθεια των ηλικιωμένων. Ωστόσο, οι ασθενείς αυτοί συχνά δεν αναγνωρίζονται εγκαίρως ως άτομα με ανάγκες παρηγορητικής φροντίδας και κατά συνέπεια δεν λαμβάνουν την υποστήριξη που χρειάζονται.

Η συγγραφέας αναδεικνύει τρεις βασικές προτεραιότητες: την αποϊατρικοποίηση του θανάτου, την έγκαιρη αναγνώριση της φάσης του θνήσκειν και τη συστηματική διερεύνηση του ερωτήματος «τι έχει μεγαλύτερη σημασία για τον ασθενή». Σύμφωνα με τα δεδομένα που παρουσιάζονται, οι άνθρωποι στο τέλος της ζωής τους δίνουν ιδιαίτερη αξία στην ειλικρινή επικοινωνία, στην εμπιστοσύνη προς τους επαγγελματίες υγείας, στον χρόνο με τους οικείους τους και στην αποφυγή άσκοπων ή επιβαρυντικών παρεμβάσεων. Παρόλα αύτα, ένα μεγάλο ποσοστό ασθενών συνεχίζει να λαμβάνει επείγουσα και συχνά χαμηλής αξίας φροντίδα κατά τους τελευταίους μήνες της ζωής του.

Το άρθρο τονίζει επίσης τον ρόλο της κοινότητας, των οικογενειών και των φροντιστών, υποστηρίζοντας ότι η φροντίδα στο τέλος της ζωής δεν αποτελεί αποκλειστικά ιατρική υπόθεση. Η ανάπτυξη πιο «συμπονετικών κοινοτήτων» και η ενίσχυση της σχέσης μεταξύ ΠΦΥ, κοινωνικών υπηρεσιών και οικογενειακών δικτύων μπορούν να συμβάλουν σε μια πιο ανθρώπινη και προσωποκεντρική προσέγγιση του θανάτου.

Σύντομα σχόλια επί του άρθρου

Η γήρανση του πληθυσμού και η αυξανόμενη επιβάρυνση από άνοια, πολυνοσηρότητα και ευπάθεια καθιστούν το θέμα ιδιαίτερα επίκαιρο για την Ελλάδα. Το άρθρο υπενθυμίζει τον κρίσιμο ρόλο της ΠΦΥ στην έγκαιρη αναγνώριση ασθενών με ανάγκες παρηγορητικής φροντίδας και στην προώθηση συζητήσεων για τους στόχους της φροντίδας πριν από τις τελευταίες ημέρες της ζωής. 

Όλγα Μουρτζούνη: Τονίζεται η ανάγκη συζήτησης με τον/την ασθενή και ο καθορισμός των ενεργειών στα επόμενα βήματα της ασθένειας. Μια σημαντική συνιστώσα είναι βέβαια και η νομική, η οποία πρέπει να επιτρέπει να γίνεται σεβαστή η επιθυμία του ασθενή πχ το δικαίωμα του DNR (της μη αναζωογόνησης), δεν γίνεται σεβαστό στην χώρα μας καθώς δεν είναι νομικά κατοχυρωμένο και αποδεκτό.

Παναγιώτης Βούλγαρης: Ένα πολύ σημαντικό βήμα για τη χώρα μας αποτελεί η πρόσφατη υιοθέτηση του πρώτου Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Ανακουφιστική Φροντίδα στην Ελλάδα, με έμφαση μεταξύ άλλων στην εκπαίδευση των επαγγελματιών και στην ενσωμάτωση της ανακουφιστικής φροντίδας σε όλα τα επίπεδα του συστήματος υγείας.

____________________________________________________________________________

 

  1. Ahmed Elkhazragy, Alleh Jonroy and Rebecca Elizabeth Payne. ‘Tablets before liquids? Rethinking paediatric prescribing in primary care.’ British Journal of General Practice 2026; 76 (765): 183.  https://doi.org/10.3399/BJGP.2025.0652 

Σύντομη Παρουσίαση του άρθρου

Η χορήγηση υγρών φαρμακευτικών μορφών αποτελεί την καθιερωμένη πρακτική στην παιδιατρική, ωστόσο οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι η επιλογή αυτή δεν είναι πάντοτε η βέλτιστη. Στο άρθρο αυτό, οι συγγραφείς αμφισβητούν αυτή την πρακτική και υποστηρίζουν ότι, για πολλά παιδιά σχολικής αλλά ακόμη και προσχολικής ηλικίας, τα δισκία μπορεί να αποτελούν ασφαλέστερη, πρακτικότερη και οικονομικότερη επιλογή.

Επισημαίνεται ότι τα υγρά σκευάσματα συνοδεύονται από σημαντικά πρακτικά και κλινικά μειονεκτήματα. Συχνά είναι ακριβότερα από τις αντίστοιχες στερεές μορφές, παρουσιάζουν συχνότερες ελλείψεις στην αγορά, απαιτούν ειδικές συνθήκες φύλαξης (όπως ψύξη), ενώ η χορήγησή τους μπορεί να είναι δύσκολη κατά τη διάρκεια του σχολικού ωραρίου ή σε παρατεταμένες θεραπείες. Επιπλέον, η δοσομέτρηση δεν είναι πάντα ακριβής, υπάρχει κίνδυνος σφαλμάτων κατά τη χορήγηση στο σπίτι και η γεύση πολλών σκευασμάτων επηρεάζει αρνητικά τη συμμόρφωση. Αρκετά σιρόπια περιέχουν επίσης σάκχαρα, σορβιτόλη ή άλλα έκδοχα που μπορεί να έχουν ανεπιθύμητες επιδράσεις, ιδιαίτερα σε μακροχρόνια χρήση.

Τονίζεται ότι η ικανότητα των παιδιών να καταπίνουν δισκία συχνά υποεκτιμάται. Εκπαιδευτικά προγράμματα, όπως το KidzMed, έχουν δείξει ότι πολλά παιδιά μπορούν να μάθουν την τεχνική από μικρή ηλικία (4 ετών και άνω) μέσω σύντομης και δομημένης εκπαίδευσης, επιτρέποντας τη χρήση στερεών μορφών νωρίτερα από ό,τι συνήθως θεωρείται εφικτό.

Οι συγγραφείς προτείνουν μια κλιμακωτή προσέγγιση: τα υγρά σκευάσματα παραμένουν η κατάλληλη επιλογή για νεογνά και βρέφη, όμως σε παιδιά προσχολικής και σχολικής ηλικίας θα πρέπει να εξετάζεται ενεργά η δυνατότητα χορήγησης στερεών μορφών. Η σύνθλιψη δισκίων ή το άνοιγμα καψουλών μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ειδικές περιπτώσεις, αλλά απαιτεί προσοχή καθώς αποτελεί συχνά χρήση εκτός εγκεκριμένων ενδείξεων και ενδέχεται να επηρεάζει τη φαρμακοκινητική του φαρμάκου.

Συνολικά, το άρθρο καλεί τους Γ/ΟΙ να επανεξετάσουν τις καθιερωμένες πρακτικές συνταγογράφησης στην παιδιατρική και να αξιοποιούν περισσότερο τις στερεές φαρμακευτικές μορφές όταν αυτές είναι κατάλληλες, με στόχο ασφαλέστερη, απλούστερη και πιο βιώσιμη φροντίδα.

Σύντομα σχόλια επί του άρθρου

Στην ελληνική ΠΦΥ, η συνταγογράφηση σιροπιών στα παιδιά αποτελεί τη συνήθη πρακτική. Το άρθρο υπενθυμίζει ότι η εκπαίδευση των παιδιών στην κατάποση δισκίων μπορεί να βελτιώσει τη συμμόρφωση, να μειώσει το κόστος και να περιορίσει προβλήματα που σχετίζονται με τη διαθεσιμότητα ή τη σωστή χορήγηση των υγρών σκευασμάτων. Επιπλέον, αναδεικνύει έναν συχνά παραγνωρισμένο ρόλο των Γ/ΟΙ και των φαρμακοποιών στην εκπαίδευση των οικογενειών για την ορθολογική χρήση των φαρμάκων. 

____________________________________________________________________________

 

  1. Lynsey Bennett, Daniel Knights, Andy Langford and Sheena Sharma. ‘A primary care approach to bereavement.’ British Journal of General Practice 2026; 76 (765): 189-191.  https://doi.org/10.3399/BJGP.2025.0694 

Σύντομη Παρουσίαση του άρθρου

Η απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου αποτελεί μια από τις πιο συχνές αλλά και πιο βαθιές ανθρώπινες εμπειρίες που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι επαγγελματίες της ΠΦΥ. Στο άρθρο αυτό, οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι οι Γ/ΟΙ βρίσκονται σε μοναδική θέση για να υποστηρίξουν τους πενθούντες, χάρη στη μακροχρόνια σχέση που συχνά έχουν αναπτύξει μαζί τους και στη δυνατότητα παρακολούθησης τους σε βάθος χρόνου. Παρόλα αύτα, πολλοί κλινικοί αισθάνονται αβεβαιότητα σχετικά με το πώς πρέπει να προσεγγίσουν το πένθος και φοβούνται είτε μήπως «ιατρικοποιήσουν» μια φυσιολογική ανθρώπινη διαδικασία είτε μήπως δεν μπορέσουν να προσφέρουν επαρκή υποστήριξη.

Οι συγγραφείς προτείνουν ένα πρακτικό μοντέλο προσέγγισης του πένθους στην ΠΦΥ, βασισμένο στη σύγχρονη θεωρία του πένθους και στην εμπειρία των Γ/ΟΙ. Το μοντέλο αναγνωρίζει ότι το πένθος δεν ακολουθεί γραμμική πορεία ούτε εξελίσσεται μέσα από προκαθορισμένα στάδια. Αντίθετα, περιγράφονται τρεις αλληλοεπικαλυπτόμενες καταστάσεις που μπορεί να εμφανίζονται σε διαφορετικές χρονικές στιγμές: 

Σε κάθε φάση προτείνονται διαφορετικές επικοινωνιακές δεξιότητες, από την ενεργητική ακρόαση και την αποδοχή της σιωπής έως την υποστήριξη νέων στόχων και προοπτικών.

Το άρθρο υπογραμμίζει ότι η πλειονότητα των ανθρώπων θα προσαρμοστεί φυσιολογικά στο πένθος χωρίς εξειδικευμένη παρέμβαση. Ωστόσο, ορισμένοι διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο παρατεταμένου ή επιπλεγμένου πένθους, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν παράγοντες όπως κοινωνική απομόνωση, ψυχιατρικό ιστορικό, αιφνίδιος θάνατος ή πολλαπλές απώλειες. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η έγκαιρη αναγνώριση και η κατάλληλη παραπομπή μπορεί να είναι καθοριστικής σημασίας.

Συνολικά, το άρθρο προτείνει μια προσέγγιση που δίνει έμφαση στη σχέση, στην παρουσία και στην επικοινωνία, υπενθυμίζοντας ότι η φροντίδα του πένθους δεν αφορά την «επίλυση» του προβλήματος αλλά την στήριξη του ασθενούς σε μια δύσκολη περίοδο της ζωής του.

Σύντομα σχόλια επί του άρθρου

Οι Γ/ΟΙ στην Ελλάδα έρχονται συχνά σε επαφή με άτομα που βιώνουν απώλεια, ιδιαίτερα σε αγροτικές και ημιαστικές κοινότητες. Το άρθρο προσφέρει ένα πρακτικό και κλινικά εφαρμόσιμο πλαίσιο για την υποστήριξη αυτών των ασθενών, χωρίς υπερβολική ιατρικοποίηση του πένθους αλλά με έγκαιρη αναγνώριση όσων χρειάζονται επιπλέον βοήθεια.

Παναγιώτης Βούλγαρης: Η ΠΦΥ μπορεί να συνεχίσει να έχει ρόλο και στην υποστήριξη των ανθρώπων που μένουν πίσω. Πιο συγκεκριμένα, ο Γ/ΟΙ συχνά είναι ήδη εξοικειωμένος με το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον του θανόντος ασθενούς, ιδιαίτερα σε μικρότερες κοινωνίες. Σε μία μελέτη του 2024, οι περισσότεροι Γ/ΟΙ αναφέρουν τουλάχιστον μία επαφή με συγγενείς μετά τον θάνατο του ασθενούς (Renckens et al, 2024). Αυτή η εγγύτητα μπορεί να διευκολύνει την αναγνώριση της μετάβασης από το φυσιολογικό πένθος σε μια κατάσταση που απαιτεί πιο εξειδικευμένη υποστήριξη. 

____________________________________________________________________________

 

  1. Wyke, E., Baxter, E. R., Chew-Graham, C. A., Woodward, A., Walters, K., Davies, N., Taylor, S. J., Ross, J., Protheroe, J., Mitchell, C., & Armstrong, M. (2025). Managing multiple long-term conditions in people experiencing socioeconomic deprivation: a qualitative study of primary care perspectives. British Journal of General Practice, 76(766), e366–e375. https://doi.org/10.3399/bjgp.2025.0361 

Σύντομη Παρουσίαση του άρθρου

Η πολυνοσηρότητα εμφανίζεται πιο συχνά και σε μικρότερη ηλικία σε άτομα που βιώνουν κοινωνικοοικονομική στέρηση, αποτελώντας μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για την ΠΦΥ. Στην παρούσα ποιοτική μελέτη διερευνώνται οι εμπειρίες των επαγγελματιών υγείας σχετικά με τη διαχείριση αυτών των ασθενών και οι παράγοντες που επηρεάζουν τα άτομα στην αυτοδιαχείριση των χρονίων νοσημάτων τους.

Οι ερευνητές πραγματοποίησαν ημιδομημένες συνεντεύξεις με 18 επαγγελματίες υγείας από 17 ιατρεία Γ/ΟΙ στην Αγγλία. Η αποτελεσματική διαχείριση της πολυνοσηρότητας φαίνεται να επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες και δεν περιορίζεται απλά στην διαχείριση νοσημάτων. Οι οικονομικές δυσκολίες, ο χαμηλός εγγραμματισμός υγείας, η ψυχική επιβάρυνση, η κοινωνική απομόνωση και οι περιορισμένοι οικογενειακοί πόροι δυσχεραίνουν σημαντικά την εφαρμογή των θεραπευτικών συστάσεων και την αυτοδιαχείριση των ατόμων.

Παράλληλα, αναδεικνύεται ο καθοριστικός ρόλος της ΠΦΥ στην ανάπτυξη σχέσης εμπιστοσύνης με τον ασθενή. Οι συμμετέχοντες τόνισαν ότι η συνέχεια της φροντίδας, ο επαρκής χρόνος κατά την επίσκεψη και η προσωποκεντρική προσέγγιση διευκολύνουν την κατανόηση των πραγματικών αναγκών των ασθενών και την προσαρμογή των θεραπευτικών στόχων στις δυνατότητές τους. Ωστόσο, οι δυνατότητες αυτές συχνά περιορίζονται από την υποστελέχωση, την αυξημένη ζήτηση υπηρεσιών και την ανεπαρκή διασύνδεση με κοινωνικές και κοινοτικές δομές.

Οι συγγραφείς καταλήγουν ότι η αποτελεσματική φροντίδα των ατόμων με πολυνοσηρότητα και κοινωνικοοικονομικές δυσκολίες απαιτεί κάτι πιο σύνθετο από την εφαρμογή κλινικών οδηγιών. Προϋποθέτει ένα σύστημα ΠΦΥ που διαθέτει χρόνο, συνέχεια φροντίδας, διεπιστημονική συνεργασία και πρόσβαση σε κοινοτικούς πόρους, ώστε να αντιμετωπίζει όχι μόνο τις νόσους αλλά και τους κοινωνικούς παράγοντες που επηρεάζουν την υγεία των ατόμων.

Σύντομα σχόλια επί του άρθρου

Η κοινωνικοοικονομική ανισότητα επηρεάζει σημαντικά και την υγεία του ελληνικού πληθυσμού. Η μελέτη υπενθυμίζει ότι η αποτελεσματική διαχείριση της πολυνοσηρότητας, ιδιαίτερα σε πληθυσμούς κοινωνικοοικονομικής στέρησης, απαιτεί ισχυρή ΠΦΥ, συνέχεια στη σχέση ιατρού–ασθενούς και καλύτερη διασύνδεση με κοινωνικές υπηρεσίες, στοιχεία που αποτελούν διαχρονικές προκλήσεις και για το ελληνικό σύστημα υγείας. 

Όλγα Μουρτζούνη: Τα παραπάνω είναι άκρως απαραίτητα για την χώρα μας καθώς αποτυπώνονται και στην έκθεση του ΟΟΣΑ για την Ελλάδα για το 2025, όπου χαρακτηριστικά αναφέρεται "Αρκετοί παράγοντες κινδύνου είναι πιο συχνοί μεταξύ των ατόμων με χαμηλό μορφωτικό επίπεδο" και ότι για άλλη μια χρονιά  "Η Ελλάδα καταγράφει μακράν τα υψηλότερα ποσοστά ανεκπλήρωτων αναγκών για ιατρική και οδοντιατρική περίθαλψη στην ΕΕ [...] Τα ποσοστά ήταν ακόμη πιο έντονα μεταξύ των ατόμων που διατρέχουν κίνδυνο φτώχειας’’.

____________________________________________________________________________

 

  1. Baker, R., Levene, L. S., Couchman, E., Newby, C., & Freeman, G. K. (2025). Factors influencing confidence and trust in health professionals: a cross-sectional study of English general practices. British Journal of General Practice, 76(767), e479–e485. https://doi.org/10.3399/bjgp.2025.0154 

Σύντομη Παρουσίαση του άρθρου

Η εμπιστοσύνη αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο της σχέσης ιατρού–ασθενούς και επηρεάζει τη συμμόρφωση στη θεραπεία, τη συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων και τη συνολική εμπειρία φροντίδας. Στόχος της μελέτης ήταν να διερευνήσει τους παράγοντες που σχετίζονται με την εμπιστοσύνη γενικώς, αλλά και την εμπιστοσύνη των ασθενών προς τους επαγγελματίες υγείας στην ΠΦΥ, αξιοποιώντας δεδομένα από το General Practice Patient Survey της Αγγλίας.

Οι ερευνητές πραγματοποίησαν συγχρονική μελέτη με ανάλυση δεδομένων από μεγάλο αριθμό ιατρείων Γ/ΟΙ, εξετάζοντας δημογραφικά χαρακτηριστικά των ασθενών, οργανωτικά χαρακτηριστικά των ιατρείων και δείκτες εμπειρίας από τις παρεχόμενες υπηρεσίες. Κύριο καταληκτικό σημείο ήταν ο βαθμός εμπιστοσύνης που δήλωναν οι ασθενείς προς τον επαγγελματία υγείας με τον οποίο είχαν έρθει σε επαφή.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η εμπιστοσύνη δεν επηρεάζεται αποκλειστικά από τα χαρακτηριστικά του ασθενούς, αλλά κυρίως από την ποιότητα της διαπροσωπικής επικοινωνίας. Οι ασθενείς εμφάνιζαν υψηλότερα επίπεδα εμπιστοσύνης όταν αισθάνονταν ότι ο επαγγελματίας υγείας τους άκουσε προσεκτικά, αφιέρωσε επαρκή χρόνο, εξήγησε με σαφήνεια το πρόβλημά τους, τους αντιμετώπισε με σεβασμό και τους ενέπλεξε στις αποφάσεις για τα θέματα υγείας τους. Αντίθετα, οργανωτικοί δείκτες, όπως η ταχύτητα πρόσβασης ή τα χαρακτηριστικά του ιατρείου, είχαν μικρότερη επίδραση στην ανάπτυξη εμπιστοσύνης. Τα ευρήματα υπογραμμίζουν ότι ακόμη και σε συστήματα υγείας με αυξημένη πίεση χρόνου, η ποιότητα της επικοινωνίας παραμένει ο σημαντικότερος παράγοντας για την οικοδόμηση μιας ισχυρής θεραπευτικής σχέσης.

Οι συγγραφείς καταλήγουν ότι οι πολιτικές βελτίωσης της ποιότητας στην ΠΦΥ δεν θα πρέπει να εστιάζουν αποκλειστικά στην αύξηση της πρόσβασης ή της παραγωγικότητας. Η ενίσχυση των επικοινωνιακών δεξιοτήτων, η προσωποκεντρική προσέγγιση και η διατήρηση σχέσεων εμπιστοσύνης αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για ποιοτική και αποτελεσματική φροντίδα.

Σύντομα σχόλια επί του άρθρου

Σε μια περίοδο όπου η ελληνική ΠΦΥ αναδιοργανώνεται, η μελέτη υπενθυμίζει ότι η ποιότητα της φροντίδας δεν εξαρτάται μόνο από την πρόσβαση στις υπηρεσίες αλλά και από τη θεραπευτική σχέση. Η επένδυση στην επικοινωνία, στη συνέχεια της φροντίδας και στην ενεργό συμμετοχή του ασθενούς μπορεί να ενισχύσει την εμπιστοσύνη και να βελτιώσει τα κλινικά αποτελέσματα. 

____________________________________________________________________________

 

  1. Savelkoul, C., Sepúlveda, L. P. I., Park, S., Roberts, N. W., Petrou, S., Madia, J. E., De Lusignan, S., & Nicodemo, C. (2025). Factors influencing UK medical students’ choice of general practice: a systematic review. British Journal of General Practice, 76(767), e504–e512. https://doi.org/10.3399/bjgp.2025.0226 

Σύντομη Παρουσίαση του άρθρου

Η έλλειψη Γ/ΟΙ αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα πολλών ευρωπαϊκών συστημάτων υγείας. Παρά τις αυξανόμενες ανάγκες για ισχυρή ΠΦΥ, η Γ/ΟΙ εξακολουθεί να μην αποτελεί ελκυστική επιλογή για σημαντικό ποσοστό αποφοίτων ιατρικής. Η παρούσα συστηματική ανασκόπηση διερεύνησε τους παράγοντες που επηρεάζουν την επιλογή της Γ/ΟΙ ως επαγγελματικής σταδιοδρομίας από φοιτητές ιατρικής στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Στη συστηματική αυτή ανασκόπηση συμπεριλήφθηκαν 29 μελέτες, ποιοτικές και ποσοτικές, οι οποίες αξιολόγησαν τόσο προσωπικούς όσο και εκπαιδευτικούς παράγοντες που διαμορφώνουν τις επαγγελματικές επιλογές των φοιτητών. Τα ευρήματα δείχνουν ότι η απόφαση δεν καθορίζεται κυρίως από οικονομικά κίνητρα ή τις συνθήκες εργασίας, αλλά από τις εμπειρίες που αποκτούν οι φοιτητές κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσής τους. 

Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα ήταν η επίδραση του hidden curriculum. Σε αρκετές ιατρικές σχολές η Γ/ΟΙ παρουσιάζεται έμμεσα ως λιγότερο ακαδημαϊκή ή λιγότερο απαιτητική συγκριτικά με τις νοσοκομειακές ειδικότητες, γεγονός που αποθαρρύνει τους φοιτητές. Αντίθετα, η ουσιαστική έκθεση στην ΠΦΥ, η έκθεση σε ποιοτικές κλινικές τοποθετήσεις στην κοινότητα και η επαφή με θετικά πρότυπα Γ/ΟΙ αύξησαν σημαντικά την πιθανότητα επιλογής της ειδικότητας. Οι φοιτητές που επέλεγαν τη Γ/ΟΙ εκτιμούσαν την ποικιλία των περιστατικών, τη συνέχεια της φροντίδας, τη δυνατότητα ανάπτυξης μακροχρόνιων σχέσεων με τους ασθενείς και τον ολιστικό τρόπο άσκησης της ιατρικής. 

Οι συγγραφείς καταλήγουν ότι η ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού στην ΠΦΥ δεν εξαρτάται μόνο από οικονομικά κίνητρα, αλλά απαιτεί αλλαγές στην ιατρική εκπαίδευση. Η έγκαιρη και ουσιαστική έκθεση των φοιτητών στη Γ/ΟΙ, η αντιμετώπιση των αρνητικών στερεοτύπων και η ανάδειξη θετικών προτύπων μπορούν να συμβάλλουν ουσιαστικά στην προσέλκυση νέων ιατρών στην ειδικότητα.

Σύντομα σχόλια επί του άρθρου

Η στελέχωση της ΠΦΥ αποτελεί διαχρονική πρόκληση και στην Ελλάδα. Τα ευρήματα της μελέτης υπογραμμίζουν ότι η ενίσχυση της Γ/ΟΙ δεν εξαρτάται μόνο από τις συνθήκες εργασίας, αλλά και από τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται η ειδικότητα κατά την προπτυχιακή εκπαίδευση, την ποιότητα των κλινικών ασκήσεων και την ύπαρξη θετικών προτύπων για τους νέους ιατρούς. 

Όλγα Μουρτζούνη: Tο άρθρο είναι συναφές με την ελληνική πραγματικότητα, όπου όλη η προπτυχιακή εκπαίδευση είναι νοσοκομειακή, με λίγες ιατρικές σχολές να αφιερώνουν χρόνο στην εκπαίδευση των φοιτητών/τριών σε δομές ΠΦΥ