Θα παρουσιαστούν δύο επιλεγμένα άρθρα από το περιοδικό European Journal of General Practice, τα οποία δημοσιεύτηκαν τον Νοέμβριο του 2025.

  1. Dolan, M., Petrazzuoli, F., Wynn-Jones, J., Fosse, A., Clark, C. E., Falanga, R., Dumitra, G. G., Gussy, M., Lionis, C., Colosio, C., Payne, R., Kenkre, J., Javorská, K., Tsiligianni, I., Kurpas, D., Halata, D., Glynn, L., & Sanders, T. (2025). Mitigating health inequalities in rural European communities through collaborative primary care research: A position paper of the WONCA Europe network EURIPA. The European journal of general practice, 31(1), 2585560.​ https://doi.org/10.1080/13814788.2025.2585560.

Σύντομη παρουσίαση άρθρου

Το παρόν άρθρο ασχολείται με τις ανισότητες στην παροχή υπηρεσιών υγείας στην ευρωπαϊκή ύπαιθρο. Με δεδομένο ότι το ⅕ του πληθυσμού στην Ευρώπη το οποίο ζει στην ύπαιθρο, παρουσιάζει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, όπως ο αυξημένος επιπολασμός ηλικιωμένων με συννοσηρότητες, διάφορα προβλήματα (τα οποία θα αναλυθούν παρακάτω) καθίστανται εμπόδιο στην καθολική κάλυψη υγειονομικής περίθαλψης. Ιδιαίτερη είναι, λοιπόν, η ανάγκη για έρευνα στους προσδιοριστές υγείας καθώς και η ενδυνάμωση της ΠΦΥ. για την καταπολέμηση των ανισοτήτων.

Αρχικά αναλύονται κοινωνικοί προσδιοριστές της υγείας, όπως η μεγαλύτερη αναλογία της τρίτης ηλικίας με συννοσηρότητες, γεγονός που δημιουργεί την ανάγκη για μεγαλύτερη χρήση υπηρεσιών, ενώ συνδέεται και με μειωμένη κοινωνική κινητικότητα. Έμφαση δίνεται στην κοινωνική συνταγογράφηση (social prescribing), δηλαδή τη σύνδεση ανθρώπων με δραστηριότητες, ομάδες και υπηρεσίες για την κάλυψη αναγκών σε φροντίδα ως λύση. Όσον αφορά τους πολιτικούς προσδιοριστές υγείας, εθνικές και ευρωπαϊκές πολιτικές για το κλίμα, οι οποίες πολλές φορές δε συζητούνται στο αγροτικό περιβάλλον, τείνουν να ενισχύουν ήδη υπάρχουσες ανισότητες.

Στη συνέχεια γίνεται αναφορά στις λεγόμενες “ιατρικές ερήμους” που συναντώνται συχνά στις αγροτικές περιοχές. Ο όρος αυτός αποδίδεται σε περιοχές με έλλειψη ιατρικού προσωπικού, μεγάλες αναμονές για εξυπηρέτηση και εξαναγκασμό σε κάλυψη μεγάλων αποστάσεων για αναζήτηση περίθαλψης.  Για τα παραπάνω, σε συνδυασμό με την έλλειψη εξειδικευμένων υπηρεσιών στην ύπαιθρο, συζητήθηκαν διάφορες λύσεις, όπως η τηλεϊατρική, η τηλεπαρακολούθηση (telemonitoring) και το POCUS (Point-of-Care Ultrasound).

Από πλευράς επαγγελματιών υγείας που εργάζονται σε αγροτικές περιοχές, ως προβλήματα συζητήθηκαν η συνεχής επαγγελματική εξέλιξη και εκπαίδευση τους, ενώ τέθηκε το ερώτημα κατά πόσο η ανάθεση καθήκοντος σε μη ιατρικό προσωπικό μπορεί να προταθεί ως λύση στο πρόβλημα της έλλειψης ιατρών. Με την Ευρώπη να έχει ολοένα και αυξανόμενες ανάγκες σε υγειονομικό προσωπικό, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προτείνει ως λύση την εκπαίδευση στην ύπαιθρο φοιτητών που έζησαν σε απομακρυσμένα μέρη καθώς εκείνοι είναι και οι πιο πιθανοί να γυρίσουν και να εργαστούν εκεί. Παράλληλα, τονίζεται η ανάγκη δημιουργίας προγραμμάτων ιατρικής εκπαίδευσης στην ύπαιθρο, κάτι το οποίο υπάρχει ήδη στην Ιρλανδία. Το άρθρο συνεχίζει με την κοινωνική και επαγγελματική απομόνωση των ιατρών, την εργασιακή εξουθένωση, τον φόβο για τη διαχείριση επειγόντων περιστατικών και το μεγάλο εύρος της ιατρικής πρακτικής που θα πρέπει να ασκήσουν, ζητήματα που απασχολούν την πλειονότητα των συναδέλφων.

Τέλος, τονίζεται η ανάγκη για έρευνα στον τομέα της ιατρικής σε απομακρυσμένες κοινότητες, η οποία έχει ελάχιστη αντιπροσώπευση στα ερευνητικά ιδρύματα. Τα προβλήματα είναι πολλά. Η δυσκολία στον ορισμό της υπαίθρου, στη μελέτη του διεσπαρμένου πληθυσμού, καθώς και στις περίπλοκες κοινωνικές και πολιτισμικές δυναμικές. Εδώ εντάσσονται οι προσπάθειες του EURIPA (European Rural and Isolated Practitioners Association) και του RHEAN (Rural Health European Academic Network) που συμβάλλουν στη μελέτη της ιατρικής σε απομακρυσμένες περιοχές, ενώ σημειώνονται και τα παραδείγματα τοπικών ερευνητικών προγραμμάτων, όπως αυτό της Κρήτης με τη δημιουργία του Κρητικού Δικτύου Έρευνας Βασισμένου στην Πράξη το 2006.

Σύντομα σχόλια επί του άρθρου

Είναι εμφανές πως σε κάθε παράγραφο βρίσκουμε ομοιότητες με τα προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η ελληνική ύπαιθρος στην κάλυψη των ιατρικών της αναγκών. Σε μία χώρα όπου η ΠΦΥ ακόμη προσπαθεί να βρει τον βηματισμό της και το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού ζει στον αστικό ιστό, ο πληθυσμός της υπαίθρου, και δη των νησιών, παραγκωνίζεται και στερείται βασικής ιατρικής περίθαλψης. Αυτό, σε συνδυασμό με τις αυξημένες ιατρικές ανάγκες κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, δημιουργεί ολοένα και μεγαλύτερες ανισότητες. Σχετικά με την ειδικότητα της Γ/ΟΙ στη χώρα μας, η ίδια διαθέτει στο χρόνο εκπαίδευσής της 2 χρόνια σε μονάδες ΠΦΥ. Ωστόσο, τα 2 αυτά χρόνια πραγματοποιούνται συνήθως σε κέντρα υγείας πλησίον μεγάλων αστικών ή ημι-αστικών κέντρων με τις περισσότερες  απομακρυσμένες περιοχές να μην επιλέγονται για εκπαίδευση, χωρίς να δίνεται έτσι η δυνατότητα εκπαίδευσης σε θέματα υγείας του πληθυσμού που ζει στην ύπαιθρο.

Οι προτεινόμενες λύσεις στο άρθρο είναι, ίσως, ευκαιρία να ληφθούν υπόψη, όχι όμως ως απλές εισαγωγές ιδεών, αλλά ως προβληματισμός για το τι θα μπορούσε να λειτουργήσει σωστά στην ελληνική πραγματικότητα. Ίσως να είναι και μια ευκαιρία για τα ακαδημαϊκά ιδρύματα να εξετάσουν την έρευνα και την εκπαίδευση σε απομακρυσμένες περιοχές ως μια ευκαιρία που θα προσφέρει εφόδια στην εδραίωση μιας ισχυρής ΠΦΥ. 

____________________________________________________________________________

 

  1. Matias Mendes, T., Lammila-Escalera, E., Jácome, C., & Neves, A. L. (2025). Recommendations of digital health applications to patients by Portuguese General Practitioners: a cross-sectional study. The European journal of general practice, 31(1), 2567457. https://doi.org/10.1080/13814788.2025.2567457.

Σύντομη παρουσίαση άρθρου

Το άρθρο αποτελεί μία μελέτη παρατήρησης που πραγματοποιήθηκε στην Πορτογαλία και εστιάζει στους παράγοντες οι οποίοι ενθαρρύνουν ή αποθαρρύνουν την προώθηση χρήσης εφαρμογών ψηφιακής υγείας (π.χ. εφαρμογές για τη διαχείριση του σωματικού βάρους, ημερολόγια τιμών σακχάρου για ασθενείς με Σακχαρώδη Διαβήτη (ΣΔ) κ.λπ.) από Γ/ΟΙ. Η χρήση των εν λόγω εφαρμογών, που αυξάνεται ραγδαία τα τελευταία έτη, έχει αποδειχθεί ότι υποστηρίζει και κατευθύνει τους ασθενείς στην υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών και βελτιώνει τη διαχείριση χρόνιων νοσημάτων. Ωστόσο, αρκετοί ιατροί διστάζουν να τις προτείνουν στους ασθενείς τους.

Η συλλογή των δεδομένων της μελέτης έγινε μέσω διαδικτυακού ερωτηματολογίου, με δείγμα από 126 ειδικούς και ειδικευόμενους Γ/ΟΙ. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, το 88,1% των ιατρών χρησιμοποιεί εφαρμογές στη κλινική πράξη για τη λήψη αποφάσεων ενώ το 45,2% προτείνει τη χρήση εφαρμογών ψηφιακής υγείας σε ασθενείς του. Η προώθηση της χρήσης είναι πιθανότερη από ιατρούς που χρησιμοποιούν και οι ίδιοι εφαρμογές υγείας (OR = 3,03) ή που θεωρούν ότι η πρακτική αυτή θα μειώσει τις δια ζώσης συνεδρίες (OR = 3,46). 

Κάποιοι από τους παράγοντες που χαρακτηρίστηκαν ως σημαντικοί ή πολύ σημαντικοί για την “συνταγογράφηση” ανάλογων εφαρμογών είναι η ευκολία στη χρήση τους (97,7%), η δωρεάν διάθεση τους (95,2%), και το προσωπικό ενδιαφέρον των ιατρών για την ψηφιακή υγεία (93,6%). Αντίθετα, εμπόδια στέκονται σε σημαντικό ή πολύ σημαντικό βαθμό ο χαμηλός ψηφιακός αλφαβητισμός των ασθενών (87,3%) καθώς και το μειωμένο ενδιαφέρον για τις εφαρμογές από τους χρήστες (85,7%). Οι ιατροί που δίνουν μεγαλύτερη βαρύτητα στην επιστημονική τεκμηρίωση είναι πιθανότερο να μην προτείνουν εφαρμογές ψηφιακής υγείας.

Είναι σημαντικό ότι τα συμπεράσματα της μελέτης είναι συμβατά με αντίστοιχα παλαιότερων μελετών, με τη μόνη διαφοροποίηση να συνίσταται στην μη στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ ανδρών και γυναικών στη “συνταγογράφηση” εφαρμογών υγείας στη παρούσα έρευνα. Τέλος αξίζει να σημειωθεί ότι η προώθηση της μελέτης μέσω διαδικτυακών πλατφορμών ενδέχεται να έχει οδηγήσει σε προκατάληψη επιλογής (selection bias), ενώ δεν ελήφθησαν υπόψη πολιτιστικοί και κοινωνικοί παράγοντες που μπορεί να επηρεάζουν την προτροπή χρήσης εφαρμογών ψηφιακής υγείας.

Σύντομα σχόλια επί του άρθρου

Σε μια εποχή που η πληροφορία είναι άμεσα διαθέσιμη και συχνά καταναλώνεται χωρίς κριτική σκέψη, οι εφαρμογές ψηφιακής υγείας, εφόσον αξιολογηθούν προσεκτικά και πάντα σε συνεργασία με την επιστημονική κοινότητα μπορούν να αποτελέσουν ισχυρό εργαλείο στη διαχείριση νοσημάτων αλλά και στην πρόληψη. Σε αυτό το πλαίσιο ο Γ/ΟΙ  θα πρέπει να προτείνει την κατάλληλη εφαρμογή καθώς και να βοηθήσει στην εξοικείωση του ασθενούς με αυτήν.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η εφαρμογή καταγραφής φυσικής δραστηριότητας “NHS Active 10 Walking Tracker”, υλοποιημένη από το βρετανικό NHS, καθώς και η εφαρμογή “BlueStar Diabetes”, η οποία βοηθάει τους ασθενείς να εξοικειωθούν με τη διαχείριση του ΣΔ και μπορεί να “συνταγογραφηθεί” σύμφωνα με τον FDA.

Παράλληλα, μπορούν να χρησιμοποιηθούν και ως εργαλείο ενίσχυσης της συμμετοχής του ασθενή στο θεραπευτικό πλάνο, ειδικά σε νεότερες γενιές ασθενών.

Επομένως, είναι αναγκαία και η συνεργασία των ιατρικών εταιρειών με συλλόγους ασθενών για τη δημιουργία κατάλληλων οδηγιών για εφαρμογές που μπορούν να χρησιμοποιηθούν.