Θα παρουσιαστούν τέσσερα επιλεγμένα άρθρα από το Frontiers in Family Medicine, ένα που δημοσιεύτηκε τον Οκτώβριο, δύο που δημοσιεύτηκαν τον Νοέμβριο και ένα που δημοσιεύτηκε τον Δεκέμβριο του 2025.
- İncedal Irgat, S., Bakırhan, H., & Bakırhan, Y. E. (2025). Predictive effect of sustainable dietary and literacy patterns on metabolic syndrome and diabetes risk in Turkish adults: Mediterranean diet, sustainable healthy eating behaviors, and sustainable food literacy perspective. Frontiers in medicine, 12, 1693180. https://doi.org/10.3389/fmed.2025.1693180
Σύντομη παρουσίαση άρθρου
Το άρθρο διερευνά τη σχέση μεταξύ βιώσιμων διατροφικών προτύπων, διατροφικού προγραμματισμού και κινδύνου εμφάνισης μεταβολικού συνδρόμου και Σακχαρώδη Διαβήτη (ΣΔ) 2 σε ενήλικες στην Τουρκία. Οι ερευνητές αξιολόγησαν την προσκόλληση των συμμετεχόντων στην Μεσογειακή διατροφή, τις βιώσιμες διατροφικές συμπεριφορές και το επίπεδο γνώσης σχετικά με την βιώσιμη κατανάλωση τροφίμων (sustainable food literacy), εξετάζοντας παράλληλα δείκτες μεταβολικού κινδύνου.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι υψηλότερη προσκόλληση στην Μεσογειακή διατροφή και πιο βιώσιμες διατροφικές συνήθειες συσχετίζονται με χαμηλότερη πιθανότητα εμφάνισης μεταβολικού συνδρόμου και ΣΔ2. Επιπλέον, τα άτομα με υψηλότερο επίπεδο διατροφικού προγραμματισμού είχαν μεγαλύτερη πιθανότητα να ακολουθούν υγιεινά και βιώσιμα διατροφικά πρότυπα, γεγονός που φαίνεται να λειτουργεί προστατευτικά για τη μεταβολική υγεία. Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι η γνώση και η κατανόηση της βιώσιμης διατροφής μπορούν να επηρεάσουν θετικά τις διατροφικές επιλογές και κατ’ επέκταση τον κίνδυνο εμφάνισης χρόνιων μεταβολικών νοσημάτων.
Σύντομα σχόλια επί του άρθρου
Η μελέτη έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ΠΦΥ, καθώς αναδεικνύει τον ρόλο της διατροφικής συμπεριφοράς και του διατροφικού προγραμματισμού στην πρόληψη των μεταβολικών νοσημάτων. Στην Ελλάδα, όπου το μεταβολικό σύνδρομο, η παχυσαρκία και ο ΣΔ2 εμφανίζουν υψηλή συχνότητα, η προώθηση της Μεσογειακής διατροφής αποτελεί βασικό εργαλείο πρόληψης. Παρά το γεγονός ότι η Μεσογειακή διατροφή αποτελεί παραδοσιακό διατροφικό πρότυπο της χώρας, η σύγχρονη διατροφική μετάβαση προς δυτικού τύπου διατροφή έχει οδηγήσει σε απομάκρυνση από υγιεινές διατροφικές πρακτικές. Για τον/ην Γ/ΟΙ, η ενίσχυση της διατροφικής εκπαίδευσης των ασθενών και η προώθηση βιώσιμων διατροφικών συνηθειών μπορεί να συμβάλλει ουσιαστικά στη μείωση του κινδύνου μεταβολικού συνδρόμου και ΣΔ2, ενισχύοντας παράλληλα τη μακροπρόθεσμη πρόληψη χρόνιων νοσημάτων στον πληθυσμό.
____________________________________________________________________________
- M, S., Puthiyedath, R., & Pillai, Z. S. (2025). Drug-herb interactions: a challenge and clinical concern in primary healthcare. Frontiers in medicine, 12, 1657005. https://doi.org/10.3389/fmed.2025.1657005
Σύντομη παρουσίαση άρθρου
Η χρήση βοτάνων και συμπληρωμάτων διατροφής είναι παγκόσμιο φαινόμενο, με περίπου 80% του πληθυσμού να καταναλώνει κάποια μορφή βοτάνων. Παρά τη μεγάλη διάδοση, οι περισσότεροι επαγγελματίες ΠΦΥ δεν έχουν επαρκή γνώση για τη φαρμακολογία των φυτικών σκευασμάτων, ούτε ενημερώνονται συστηματικά από τους ασθενείς, οι οποίοι σπάνια δηλώνουν τη χρήση τους. Το αποτέλεσμα είναι ότι οι κλινικοί ιατροί συχνά διαχειρίζονται περιπτώσεις χωρίς να γνωρίζουν πιθανές αλληλεπιδράσεις φαρμάκων με βότανα [drug–herb interactions (DHI)] που επηρεάζουν την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα της θεραπείας.
Η πιο ευάλωτη ομάδα είναι οι ηλικιωμένοι, επειδή λαμβάνουν πολλά φάρμακα (πολυφαρμακία), χρησιμοποιούν φυτικά σκευάσματα για δεκαετίες και συχνά δεν αντιλαμβάνονται τον κίνδυνο αλληλεπιδράσεων.
Στην ΠΦΥ συναντώνται συχνά:
| Σκόρδο |
Αντιπηκτικό, υπολιπιδαιμικό, ανοσοτροποποιητικό → ενισχύει την αντιπηκτική δράση (π.χ. βαρβαρίνης). |
| Πικρό πεπόνι, τριγωνέλλα |
Χρησιμοποιούνται για τον ΣΔ2 → αυξάνουν τον κίνδυνο σοβαρής υπογλυκαιμίας συνδυαστικά με ινσουλίνη ή σουλφονυλουρίες. |
| Ginseng |
Αλληλεπιδρά με ινσουλίνη, αντιπηκτικά, διγοξίνη, αναστολείς μονοαμινοξειδάσης (MAOIs) → ασταθής και μη προβλέψιμη δράση. |
| Ginkgo biloba |
Αυξάνει τον κίνδυνο αιμορραγίας σε ασθενείς με αντιπηκτικά. |
| St. John’s Wort (Βαλσαμόχορτο) |
Ισχυρή αλληλεπίδραση με εκλεκτικούς αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRIs) → κίνδυνος σεροτονινεργικού συνδρόμου. |
| Licorice (γλυκόριζα) |
Ενισχύει τη δράση κορτικοστεροειδών → πιθανή κλινική επιδείνωση. |
| Πράσινο τσάι |
Επηρεάζει την απορρόφηση των βενζοδιαζεπινών. |
| Ephedra + καφεΐνη |
Διεγερτικός συνδυασμός, σχετίζεται με καρδιολογικές ανεπιθύμητες ενέργειες. |
Σύντομα σχόλια επί του άρθρου
Το άρθρο έχει μεγάλη πρακτική αξία για έναν Έλληνα Γ/ΟΙ, διότι οι Έλληνες χρησιμοποιούν μαζικά βότανα και συμπληρώματα. Η παράδοση της ελληνικής φυτοθεραπείας (ρίγανη, τσάι του βουνού, μαντζουράνα, γλυκόριζα, χαμομήλι), σε συνδυασμό με την κουλτούρα “φυσικών θεραπειών”, κάνει τους ασθενείς να θεωρούν τα φυτικά σκευάσματα «αθώα» και τα χρησιμοποιούν χωρίς να ενημερώνουν τον/ην γιατρό. Πολλά από αυτά διατίθενται ελεύθερα, χωρίς ιατρικό έλεγχο, σε βιολογικά καταστήματα, online shops και φαρμακεία, κάτι που αυξάνει τη χρήση τους ειδικά στην Ελλάδα.
Το άρθρο υπογραμμίζει ότι οι πάροχοι ΠΦΥ δεν ρωτούν συστηματικά για την πιθανή λήψη βοτάνων και οι ασθενείς δεν αναφέρουν από μόνοι τους την λήψη τέτοιων σκευασμάτων οπότε κρίνεται κομβικής σημασίας ο οικογενειακός ιατρός να προσθέσει στο ιστορικό του ασθενούς την ερώτηση “Χρησιμοποιείτε βότανα ή συμπληρώματα;”.
Εκτός από τα βότανα και τα συμπληρώματα διατροφής είναι σημαντικό οι Γ/ΟΙ να ρωτούν και για μη συνταγογραφημένα φάρμακα που λαμβάνουν οι ασθενείς. Σχετικό είναι και το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα που συντόνισε η Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης OTC SOCIOMED.
____________________________________________________________________________
- Liu-Galvin, R., Orlando, F. A., Saguil, A. A., Jo, A., Smith, K. B., Miller, A. M., Nelson, D. S., Sanders, E. C., & Mainous, A. G., 3rd (2025). More evidence of the health risks of normal weight obesity: the association with systemic inflammation. Frontiers in medicine, 12, 1695935. https://doi.org/10.3389/fmed.2025.1695935
Σύντομη παρουσίαση άρθρου
Το άρθρο εξετάζει το φαινόμενο της Normal Weight Obesity (NWO), δηλαδή άτομα με φυσιολογικό δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ) αλλά αυξημένο ποσοστό σωματικού λίπους. Στόχος της μελέτης ήταν να διερευνηθεί η σχέση της NWO με τη συστηματική φλεγμονή, όπως αυτή αποτυπώνεται μέσω της υψηλής ευαισθησίας C-αντιδρώσας πρωτεΐνης (hs-CRP). Αυξημένα επίπεδα hs-CRP συσχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών συμβαμάτων, γεγονός που καθιστά την διερεύνηση της φλεγμονής ιδιαίτερα σημαντική ακόμη και σε άτομα με φυσιολογικό ΔΜΣ.
Χρησιμοποιώντας επιδημιολογικά δεδομένα ενηλίκων, οι ερευνητές κατηγοριοποίησαν τους συμμετέχοντες με βάση τον ΔΜΣ και το ποσοστό σωματικού λίπους και συνέκριναν τα επίπεδα φλεγμονής μεταξύ των ομάδων. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα άτομα με NWO είχαν σημαντικά αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης υψηλών επιπέδων hs-CRP σε σύγκριση με άτομα με φυσιολογικό ΔΜΣ και φυσιολογικό ποσοστό λίπους.
Η μελέτη καταδεικνύει ότι ο ΔΜΣ από μόνος του δεν επαρκεί για την εκτίμηση του μεταβολικού και καρδιαγγειακού κινδύνου και ότι το αυξημένο σωματικό λίπος, ακόμη και σε άτομα «φυσιολογικού βάρους», συνδέεται με υποκλινική φλεγμονή, η οποία αποτελεί βασικό παθογενετικό μηχανισμό πολλών χρόνιων νοσημάτων.
Σύντομα σχόλια επί του άρθρου
Η μελέτη έχει ιδιαίτερη σημασία για την ΠΦΥ στην Ελλάδα, όπου η εκτίμηση του σωματικού βάρους βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά στον ΔΜΣ. Το άρθρο αναδεικνύει ότι η φυσιολογική τιμή ΔΜΣ δεν αποκλείει την παρουσία αυξημένου σωματικού λίπους και υποκλινικής συστηματικής φλεγμονής, στοιχείο που μπορεί να υποκρύπτει αυξημένο καρδιομεταβολικό κίνδυνο. Για τον/την Γ/ΟΙ , το εύρημα αυτό υπογραμμίζει την ανάγκη πιο ολιστικής αξιολόγησης, με έμφαση στη σύσταση σώματος, την περίμετρο μέσης και τον συνολικό μεταβολικό έλεγχο, αντί της αποκλειστικής χρήσης του ΔΜΣ. Παράλληλα, ενισχύεται η σημασία της έγκαιρης παρέμβασης στον τρόπο ζωής ακόμη και σε ασθενείς που δεν ταξινομούνται ως υπέρβαροι ή παχύσαρκοι, με στόχο την πρόληψη μελλοντικών καρδιαγγειακών συμβαμάτων.
____________________________________________________________________________
- Grimland, M., Liberman, M., Yeshayahu, H., Benatov, J., Munz, N., Segal, A., Ben Dayan, L., Shenfeld, I., Gal, K., & Levi-Belz, Y. (2025). Explainable AI for suicide risk detection: gender- and age-specific patterns from real-time crisis chats. Frontiers in medicine, 12, 1703755. https://doi.org/10.3389/fmed.2025.1703755
Σύντομη παρουσίαση άρθρου
Το άρθρο διερευνά μια καινούργια προσέγγιση στην ανίχνευση του κινδύνου αυτοκτονίας χρησιμοποιώντας τεχνητή νοημοσύνη που βασίζεται στην φυσική γλώσσα (Natural Language Processing - NLP). Αντί να χρησιμοποιεί απλώς παραδοσιακούς ψυχομετρικούς δείκτες ή ερωτηματολόγια, η μελέτη αναλύει πραγματικές συνομιλίες κρίσης μέσω chat, αξιοποιώντας δεδομένα από 17.564 συνομιλίες κρίσης μέσω chat της ψηφιακής υπηρεσίας υποστήριξης Sahar. Η μελέτη χρησιμοποίησε ένα θεωρητικά καθοδηγούμενο λεξικό εννοιών ψυχολογικής σημασίας, όπως η απελπισία, η μοναξιά, η κατάθλιψη, ο αυτοτραυματισμός, η κοινωνική αποστέρηση και οι σκέψεις αυτοκτονίας, και στη συνέχεια αξιολογήθηκαν οι συσχετίσεις αυτών των εννοιών με την ρητή έκφραση αυτοκτονικών σκέψεων, που θεωρείται ο πιο άμεσος δείκτης υψηλού κινδύνου.
Τα κύρια ευρήματα έδειξαν πως προηγούμενες απόπειρες αυτοκτονίας και το αίσθημα απελπισίας ήταν οι ισχυρότεροι προβλεπτικοί παράγοντες σε όλες τις ομάδες. Εμφανίστηκαν φυλοειδικές διαφορές: στις γυναίκες η μοναξιά ήταν σταθερός δείκτης κινδύνου, ενώ στους άνδρες η αίσθηση ότι δεν ανήκουν και η εμφάνιση κατάθλιψης τελικού σταδίου ήταν πιο σημαντικές. Οι αναλύσεις ανά ηλικία αποκάλυψαν ότι οι προηγούμενες απόπειρες αυτοκτονίας κυριαρχούσαν στους εφήβους, η απελπισία και ο αυτοτραυματισμός κορυφώνονταν στους νεαρούς ενήλικες, ενώ η μοναξιά ήταν πιο σημαντική στους ενήλικες άνω των 41 ετών.
Σύντομα σχόλια επί του άρθρου
Η μελέτη είναι ιδιαίτερα σημαντική για τον/την Γ/ΟΙ στην ΠΦΥ στην Ελλάδα, καθώς αναδεικνύει πώς η ανάλυση πραγματικών συνομιλιών κρίσης με εξηγήσιμη τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να εντοπίσει έγκαιρα άτομα υψηλού κινδύνου για αυτοκτονία. Έτσι, η χρήση τέτοιων εργαλείων μπορεί να υποστηρίξει την έγκαιρη παρέμβαση, την πρόληψη κρίσεων και τη βελτίωση της παραπομπής σε εξειδικευμένες υπηρεσίες ψυχικής υγείας, ενισχύοντας την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα της φροντίδας στην κοινότητα.
