Θα παρουσιαστούν δύο επιλεγμένα άρθρα από το περιοδικό The Lancet Primary Care: ένα που δημοσιεύτηκε      τον Ιανουάριο και ένα τον Φεβρουάριο του 2026.

  1. Lambert M, Aljadeeah S, Nasir N, Sila F, Lopes L, Llor C. Reducing antibiotic exposure to combat antimicrobial resistance: rethinking use, packaging, and dispensing practices. Lancet Prim Care. 2026 Jan;2(1):100084. doi: 10.1016/j.lanprc.2025.100084

Σύντομη παρουσίαση άρθρου

Η αντοχή στα αντιβιοτικά (antimicrobial resistance, AMR) αποτελεί μία από τις σημαντικότερες απειλές για τη δημόσια υγεία παγκοσμίως. Στο άρθρο, υπογραμμίζεται ότι η μείωση της περιττής έκθεσης στα αντιβιοτικά είναι κρίσιμη στρατηγική για την επιβράδυνση της ανάπτυξης αντοχής.

Αναλύονται παράγοντες που οδηγούν σε ακατάλληλη χρήση των αντιβιοτικών, όπως η υπερβολική διάρκεια θεραπείας, η μη τήρηση της αγωγής εκ μέρους των ασθενών, η διάθεση χωρίς συνταγή, η χρήση υπολειπόμενων αντιβιοτικών στο σπίτι και η κυκλοφορία μη εγκεκριμένων φαρμάκων. Επισημαίνεται ότι αυτά τα προβλήματα είναι ιδιαίτερα έντονα σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, όπου κοινωνικοοικονομικοί και συστημικοί παράγοντες επηρεάζουν την πρόσβαση και την ποιότητα της φροντίδας.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον συχνά υποεκτιμημένο ρόλο της συσκευασίας και της διάθεσης των αντιβιοτικών. Οι παραδοσιακές συσκευασίες περιέχουν συχνά περισσότερες δόσεις από όσες απαιτούνται σύμφωνα με τις σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες, οδηγώντας σε πλεονάζοντα φάρμακα και αυξημένο κίνδυνο αυτοθεραπείας. Ως πιθανή λύση προτείνεται η διάθεση ακριβούς αριθμού δόσεων από τα φαρμακεία, που θα μπορούσε να μειώσει τη μη απαραίτητη χρήση, να βελτιώσει τη συμμόρφωση των ασθενών και να περιορίσει τις ανεπιθύμητες ενέργειες και τη φαρμακευτική ρύπανση.

Συμπερασματικά, η αντιμετώπιση της AMR απαιτεί πολυεπίπεδη προσέγγιση που περιλαμβάνει πρόληψη λοιμώξεων, ορθολογική συνταγογράφηση, ενίσχυση των ρυθμιστικών συστημάτων και αντιμετώπιση των κοινωνικών και περιβαλλοντικών παραγόντων που επηρεάζουν τη χρήση αντιβιοτικών.

Σύντομα σχόλια επί του άρθρου

Το άρθρο αναδεικνύει με σαφήνεια ότι η αντοχή στα αντιβιοτικά δεν είναι μόνο κλινικό πρόβλημα, αλλά και αποτέλεσμα πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών δομών. Η πρόταση για αλλαγή της συσκευασίας και της διάθεσης των αντιβιοτικών είναι ιδιαίτερα καινοτόμος και πρακτική, καθώς στοχεύει σε έναν συστημικό αλλά συχνά παραμελημένο παράγοντα υπερκατανάλωσης. Ωστόσο, η εφαρμογή τέτοιων παρεμβάσεων απαιτεί ισχυρή ρυθμιστική βούληση και επενδύσεις στην ΠΦΥ και την φαρμακευτική υποδομή, ιδιαίτερα σε χώρες με περιορισμένους πόρους. Η μείωση της έκθεσης στα αντιβιοτικά αποτελεί εφικτό και άμεσο στόχο, αλλά η βιώσιμη αντιμετώπιση της AMR θα εξαρτηθεί από ευρύτερες μεταρρυθμίσεις στα συστήματα υγείας.

Παναγιώτης Βούλγαρης: Το άρθρο αυτό μας θυμίζει, τελικά, πόσο στενά συνδεδεμένη είναι η ΠΦΥ με τη Δημόσια Υγεία. Η αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής δεν εξαρτάται μόνο από τις αποφάσεις του μεμονωμένου επαγγελματία υγείας, αλλά και από αποφάσεις σε επίπεδο πολιτικών υγείας: από τον τρόπο με τον οποίο ρυθμίζεται η συνταγογράφηση και η διάθεση των αντιβιοτικών μέχρι τον σχεδιασμό των συσκευασιών και την οργάνωση των υπηρεσιών υγείας. Η ΠΦΥ βρίσκεται ακριβώς στο σημείο όπου αυτές οι πολιτικές μεταφράζονται σε καθημερινή κλινική πράξη, αλλά και όπου η καθημερινή κλινική πράξη μπορεί να αναδείξει την ανάγκη για αλλαγές σε επίπεδο πολιτικής (Strengthening primary health care-oriented health systems to address antimicrobial resistance: policy brief. Geneva: World Health Organization; 2025. ISBN 978-92-4-011192-9).

Χρυσοβαλάντης Κωτούλας: Ευκαιρία να παραθέσουμε κάποια από τα στοιχεία του Ινστιτούτου Επιστημονικών Ερευνών του ΠΙΣ για την εξωνοσοκομειακή συνταγογράφηση αντιβιοτικών την περίοδο 2018-2024.

____________________________________________________________________________

 

  1. The Lancet Primary Care. PEN-Plus: a first step to better care. Lancet Prim Care. 2026. doi: 10.1016/j.lanprc.2026.100138

Σύντομη παρουσίαση άρθρου

Το editorial αναδεικνύει τη σημασία του προγράμματος PEN-Plus (Package of Essential Noncommunicable Disease Interventions–Plus) ως μια αρχική αλλά ουσιαστική παρέμβαση για τη βελτίωση της φροντίδας μη μεταδοτικών νοσημάτων (non-communicable diseases - NCDs), ιδιαίτερα σε χώρες χαμηλού εισοδήματος όπου καταγράφεται το 75% των σχετικών θανάτων. 

Το PEN-Plus αποτελεί ένα αποκεντρωμένο, ολοκληρωμένο μοντέλο φροντίδας που ενισχύει τα πρωτοβάθμια νοσοκομεία σε αγροτικές περιοχές, παρέχοντας εκπαίδευση, φάρμακα και δομές παραπομπής για σοβαρά χρόνια νοσήματα, πέρα από τα συχνότερα όπως η υπέρταση και ο ΣΔτ2. Έχει ήδη βελτιώσει την πρόσβαση και την ποιότητα ζωής σε ευάλωτους πληθυσμούς, με σημαντική γεωγραφική επέκταση. 

Ωστόσο, παραμένουν προκλήσεις όπως η χρηματοδότηση, οι υποδομές και η επάρκεια ανθρώπινων πόρων. Το άρθρο τονίζει ότι, παρά τη συμβολή τέτοιων πρωτοβουλιών, απαιτείται ισχυρή κρατική δέσμευση και μακροπρόθεσμη επένδυση στην καθολική ΠΦΥ, ώστε να επιτευχθεί ισότιμη και βιώσιμη υγειονομική κάλυψη για όλους. 

Σύντομα σχόλια επί του άρθρου

Το άρθρο θέτει εύστοχα το PEN-Plus ως μια ρεαλιστική «ενδιάμεση λύση» για χώρες όπου η πλήρως ανεπτυγμένη ΠΦΥ δεν είναι ακόμη εφικτή. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η έμφαση στη διαχείριση σοβαρών και λιγότερο συχνών χρόνιων νοσημάτων (π.χ. ΣΔτ1, συγγενείς καρδιοπάθειες), που συχνά παραμελούνται σε πολιτικές υγείας με επίκεντρο τα πιο κοινά NCDs. Το μοντέλο της εκπαίδευσης μη-ιατρικού προσωπικού και της αποκέντρωσης της φροντίδας αναδεικνύει μια πρακτική προσέγγιση με άμεσο αντίκτυπο στην ισότητα πρόσβασης.

Ωστόσο, το άρθρο υπογραμμίζει και ένα κρίσιμο διαρθρωτικό πρόβλημα: χωρίς σταθερή κρατική χρηματοδότηση και ενσωμάτωση σε ένα ισχυρό σύστημα πρωτοβάθμιας φροντίδας, τέτοιες πρωτοβουλίες κινδυνεύουν να παραμείνουν αποσπασματικές.

Στην ελληνική πραγματικότητα, παρότι το σύστημα υγείας είναι πιο ανεπτυγμένο, υπάρχουν αντίστοιχες προκλήσεις: άνιση κατανομή πόρων, ελλείψεις στην περιφέρεια και περιορισμένη ενσωμάτωση της ολοκληρωμένης φροντίδας χρόνιων νοσημάτων στην ΠΦΥ. 

Τα εκπαιδευτικά προγράμματα επιμόρφωσης για επαγγελματίες της ΠΦΥ, που στοχεύουν στην αναβάθμιση της ΠΦΥ, τα οποία χρηματοδοτεί το Υπουργείο Υγείας και υλοποιούνται από πανεπιστήμια της χώρας μας, κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση, καθώς ενισχύουν τις δεξιότητες διαχείρισης χρόνιων νοσημάτων και την ολιστική προσέγγιση του ασθενούς. Ωστόσο, για να έχουν ουσιαστικό αντίκτυπο, απαιτείται παράλληλη ενίσχυση των δομών, διεπιστημονική συνεργασία και συστηματική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων τους.

Παναγιώτης Βούλγαρης: Το PEN-Plus μας υπενθυμίζει ότι στον σχεδιασμό της ΠΦΥ δεν υπάρχει ένα «one size fits all» μοντέλο. Οι πολιτικές υγείας οφείλουν να διαμορφώνονται με βάση τις ανάγκες του πληθυσμού, τους διαθέσιμους πόρους, τις υποδομές και τις δυνατότητες κάθε συστήματος υγείας. Μια παρέμβαση που αποτελεί ρεαλιστική και αποτελεσματική λύση σε ένα σύστημα χαμηλού εισοδήματος μπορεί να χρειάζεται διαφορετική προσαρμογή σε ένα πιο ανεπτυγμένο σύστημα υγείας. Επομένως, η αποτελεσματική πολιτική για την ΠΦΥ δεν αφορά μόνο το «τι» εφαρμόζουμε, αλλά και το «πού», «πώς» και «σε ποιο πλαίσιο» το εφαρμόζουμε. 

Όλγα Μουρτζούνη: Το άρθρο μας θυμίζει την περίπτωση των ξυπόλητων ιατρών της Κίνας. Ήταν άνθρωποι που εκπαιδεύτηκαν σε τεχνικές εμβολιασμού (μεταξύ άλλων) και μέσα σε λίγα χρόνια η Κίνα έγινε πρωτοπόρος χώρα στην εμβολιαστική κάλυψη των παιδιών της. Συχνά δηλαδή οι πιο ταιριαστές ιδέες για τα προβλήματα μιας περιοχής, είναι πρωτότυπες παρεμβάσεις που έρχονται από όσους ζουν και δουλεύουν στις ίδιες τις κοινότητες, και όχι απλά και άκριτα όσες ιδέες υιοθετούνται από πολιτικές υγείας άλλων χωρών.