Θα παρουσιαστούν δύο άρθρα από το περιοδικό Family Practice από το τεύχος Φεβρουαρίου 2026.

1. Cronin, M., Jennings, A., Cornally, N., Hartigan, I., O'Dowd, S., Perry, M., Timmons, S., Walsh, K., & Foley, T. (2025). The role of general practitioners in dementia diagnosis: a scoping review of clinical practice guidelines. Family practice, 43(1), cmaf103. https://doi.org/10.1093/fampra/cmaf103 

Σύντομη Παρουσίαση του άρθρου

Η έγκαιρη διάγνωση της ‘Ανοιας αποτελεί μείζονα προτεραιότητα Δημόσιας Υγείας, με τους Γ/ΟΙ να διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην αναγνώριση συμπτωμάτων και την αρχική διαγνωστική εκτίμηση. Η εμφάνιση βιοδεικτών και αντιαμυλοειδικών θεραπειών καθιστά την ακριβή και έγκαιρη διάγνωση ακόμη πιο κρίσιμη, εισάγοντας νέες προκλήσεις για την ΠΦΥ. Οι Κατευθυντήριες Οδηγίες Κλινικής Πρακτικής (CPGs) αποτελούν βασικό εργαλείο υποστήριξης της κλινικής λήψης αποφάσεων, ωστόσο η εφαρμοσιμότητά τους στο πλαίσιο της Γ/ΟΙ παραμένει ασαφής. Μέχρι σήμερα, δεν έχει πραγματοποιηθεί συστηματική ανάλυση των συστάσεων που αφορούν ειδικά τον ρόλο των Γ/ΟΙ στη διαγνωστική διαδικασία της Άνοιας.

Η παρούσα ανασκόπηση τύπου scoping review, βάσει του πλαισίου Arksey και O’Malley, ανέλυσε Διεθνείς Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Άνοια που δημοσιεύτηκαν την περίοδο 2019–2025. Συμπεριλήφθηκαν δεκαπέντε οδηγίες από διαφορετικά συστήματα υγείας και η ποιότητά τους αξιολογήθηκε με επιλεγμένους τομείς του εργαλείου AGREE II.

Μόνο δύο οδηγίες είχαν αναπτυχθεί ειδικά για το περιβάλλον της Γ/ΟΙ. Παρότι οι περισσότερες αναγνώριζαν τον Γ/ΟΙ ως κεντρικό παράγοντα στην έγκαιρη διάγνωση, οι συστάσεις τους διαμορφώθηκαν κυρίως από οπτική Δευτεροβάθμιας Περίθαλψης και δεν αντιμετώπιζαν το βασικό εμπόδιο του περιορισμένου χρόνου επίσκεψης. Επιπλέον, απουσίαζε ουσιαστική πρακτική καθοδήγηση για την ενσωμάτωση βιοδεικτών και αντιαμυλοειδικών θεραπειών στη διαγνωστική πορεία.

Τέλος, καθώς οι Κατευθυντήριες Οδηγίες δεν λαμβάνουν υπόψη τις συννοσηρότητες του ασθενούς, έχουν περιορισμένη χρησιμότητα για τον Γενικό Ιατρό. Ο αποκλεισμός αυτός οδηγεί στη δημιουργία μη ρεαλιστικών και χαμηλής εφαρμοσιμότητας οδηγιών, γεγονός που μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα χαμηλά ποσοστά υιοθέτησης στην ΠΦΥ. Αυτό ενδέχεται να παρερμηνεύεται από ειδικούς ως έλλειψη εμπλοκής των Γ/ΟΙ με την τεκμηριωμένη γνώση.

Σύντομα σχόλια επί του άρθρου 

Παναγιώτης Βούλγαρης: Η αυξανόμενη συμβολή της άνοιας στη θνησιμότητα καθιστά την έγκαιρη και ακριβή διάγνωση, αλλά και τη διαχείρισή της, ολοένα και σημαντικότερες προτεραιότητες για τη Δημόσια Υγεία παγκοσμίως. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καταγράφηκε αύξηση των θανάτων που αποδίδονται στην άνοια, από 23,3 ανά 100.000 κατοίκους το 2011 σε 32,6 ανά 100.000 το 2020 (Eurostat, 2023).  Η ανασκόπηση, ωστόσο, αναδεικνύει μία ενδιαφέρουσα αντίφαση: ενώ οι Γ/ΟΙ διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην έγκαιρη διάγνωση της άνοιας, οι περισσότερες κατευθυντήριες οδηγίες δεν έχουν σχεδιαστεί με βάση την πραγματικότητα της ΠΦΥ. Ίσως, επομένως, το ζητούμενο δεν είναι μόνο περισσότερες κατευθυντήριες οδηγίες, αλλά οδηγίες σχεδιασμένες εξαρχής για και μαζί με την ΠΦΥ. 

Όλγα Μουρτζούνη: Άρθρα σαν αυτό αναδεικνύουν τον ουσιώδη ρόλο της έρευνας στην ΠΦΥ, και την ανάγκη ενίσχυσης των 2 μεγάλων δεικτών έρευνας στην ΠΦΥ στην χώρα μας, από τις έδρες Ιατρικής της Κρήτης και της Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ).

________________________________________

2. Thurfjell, Å., Hagströmer, M., Ivarsson, C., Norrman, A., Adami, J., Lundh, L., & Hasselström, J. (2025). Hypertension and alcohol: a cross-sectional study comparing PEth with AUDIT and AUDIT-C in primary care. Family practice, 43(1), cmaf097.  https://doi.org/10.1093/fampra/cmaf097

Σύντομη Παρουσίαση του άρθρου

Στη παρούσα μελέτη παρατήρησης διερευνήθηκε η σχέση μεταξύ κατανάλωσης αλκοόλ και ρύθμισης της αρτηριακής υπέρτασης σε 270 υπερτασικούς ασθενείς της ΠΦΥ, από τρία Κέντρα ΠΦΥ τα οποία αντιπροσώπευαν πληθυσμούς με διαφορετικά κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά στην Περιφέρεια της Στοκχόλμης, στη Σουηδία, κατά την περίοδο Μαρτίου 2022 έως Μαΐου 2024. 

Η κατανάλωση αλκοόλ αξιολογήθηκε με τρεις μεθόδους: τον βιοδείκτη φωσφατιδυλαιθανόλη (PEth), το ερωτηματολόγιο AUDIT και τη σύντομη εκδοχή του AUDIT-C. Οι ασθενείς ταξινομήθηκαν σε τρεις ομάδες, αυτούς με: ρυθμισμένη υπέρταση, μη ρυθμισμένη υπέρταση και φαινομενικά ανθεκτική υπέρταση (aTRH). Η PEth κατέγραψε σημαντικά υψηλότερη συχνότητα υψηλής και τακτικής κατανάλωσης αλκοόλ στην ομάδα με φαινομενικά ανθεκτική υπέρταση (19,2%) σε σύγκριση με τις άλλες δύο ομάδες. Το AUDIT δεν ανέδειξε σημαντικές διαφορές μεταξύ των ομάδων, ενώ το AUDIT-C και η PEth εντόπισαν περισσότερες περιπτώσεις επιβλαβούς χρήσης σε σχέση με το πλήρες AUDIT. Επιπλέον, η PEth εμφάνισε ισχυρότερη συσχέτιση με το AUDIT-C παρά με το AUDIT. Τέλος, η χρήση της PEth και του AUDIT-C φαίνεται να ενισχύει την ανίχνευση επιβλαβούς κατανάλωσης αλκοόλ σε υπερτασικούς ασθενείς, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις φαινομενικά ανθεκτικής υπέρτασης, υποστηρίζοντας την ανάγκη προσυμπτωματικού ελέγχου της κατανάλωσης αλκοόλ στην ΠΦΥ.

Σύντομα σχόλια επί του άρθρου 

Το άρθρο καταδεικνύει την συσχέτιση ενός κλινικού δείκτη που δεν είναι διαθέσιμος σε Κ.Υ στην Ελλάδα, με το διαθέσιμο και σύντομο ερωτηματολόγιο AUDIT-C, ενισχύοντας έτσι την χρήση του δεύτερου στην ανίχνευση ασθενών που υποφέρουν από διαταραχή χρήσης αλκοόλ και υπέρταση.

Παναγιώτης Βούλγαρης: Παρότι βιοδείκτες όπως η PEth μπορούν να προσφέρουν αντικειμενικότερη εκτίμηση της κατανάλωσης αλκοόλ, δεν είναι εξίσου εύκολα διαθέσιμοι στην καθημερινή πρακτική. Αντίθετα, το AUDIT-C απαιτεί ελάχιστο χρόνο και πόρους και αποτελεί ήδη βασικό, επαρκώς τεκμηριωμένο εργαλείο και εύκολο στην καθημερινή κλινική πράξη στα πλαίσια του SBIRT (Screening, Brief Intervention and Referral to Treatment) για τη χρήση αλκοόλ (WHO, 2001 – AUDIT: Guidelines for Use in Primary Care). 

Χρήστος Λιονής: Η συσχέτιση μεταξύ διαφόρων επιπέδων της κατανάλωσης του οινοπνεύματος και της έναρξης κατάθλιψης και γενικευμένης αγχώνουν διαταραχής με τη χρήση της κλίμακας AUDIT, έχει μελετηθεί στο πλαίσιο μιας σχετικής με το άρθρο διδακτορικής διατριβής [Bellos et al, Psychiatry Res 2016 (PMDI 27344590)].

________________________________________

3. Cetin-Sahin, D., Sourial, N., Bronskill, S. E., Seitz, D., Maclagan, L. C., Godard-Sebillotte, C., Massamba, V. K., Rochette, L., Wilchesky, M., Feldman, S., Gruneir, A., Smith, E. E., Beuscart, J. B., Montero-Odasso, M., Diong, C., Arsenault-Lapierre, G., Kosteniuk, J., Sivananthan, S., Bosson-Rieutort, D., Le Berre, M., … COVID-ROSA Research Team (2025). Family physician and specialist care for persons with dementia living in the community: through thick and thin. Family practice, 43(1), cmaf105. https://doi.org/10.1093/fampra/cmaf105

Σύντομη Παρουσίαση του άρθρου

Η παρούσα μελέτη αφορά στον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιήθηκαν οι εξωνοσοκομειακές ιατρικές επισκέψεις σε άτομα με άνοια κατά τη διάρκεια μιας μείζονος υγειονομικής κρίσης, συγκεκριμένα την περίοδο 2019 (προ της πανδημίας COVID-19) έως το 2020 (περίοδος πανδημίας),  σε σύγκριση με τη συνήθη φροντίδα ένα έτος πριν. 

Με χρήση βάσεων δεδομένων,  πραγματοποιήθηκαν δύο αναδρομικές μελέτες παρακολούθησης ατόμων με άνοια που διέμεναν στην κοινότητα, ηλικίας ≥65 ετών, σε τρεις Καναδικές επαρχίες. Μετρήθηκαν οι επισκέψεις (συνολικές/εξ αποστάσεως/δια ζώσης) σε Γ/ΟΙ, ειδικούς γνωστικών διαταραχών και λοιπούς ειδικούς. 

Ο δευτερογενής στόχος ήταν η περιγραφή της μεταβολής στις εξ αποστάσεως έναντι των δια ζώσης ιατρικών επισκέψεων στο ίδιο διάστημα. Παρότι παρατηρήθηκαν σημαντικές αυξήσεις στις επισκέψεις σε Γ/ΟΙ σε επίπεδο επαρχίας σε ορισμένες χρονικές περιόδους, δεν διαπιστώθηκε σημαντική μεταβολή στις συνολικές εκτιμήσεις σε σύγκριση με τα προ της πανδημίας επίπεδα. Συνολικά, οι επισκέψεις σε ειδικούς γνωστικών διαταραχών (IRR 0,85· CI 0,80–0,90) και σε λοιπούς ειδικούς (IRR 0,71· CI 0,56–0,90) ήταν σημαντικά μειωμένες κατά το πρώτο κύμα της πανδημίας σε σύγκριση με την προ της πανδημίας περίοδο. Καθ’ όλη τη διάρκεια των περιόδων της πανδημίας, καταγράφηκε σημαντική αύξηση των εξ αποστάσεως επισκέψεων και σημαντική μείωση των δια ζώσης επισκέψεων σε όλες τις κατηγορίες Ιατρών.

Η απουσία συνολικής μεταβολής στις επισκέψεις σε Γ/ΟΙ σε σύγκριση με τα προ της πανδημίας επίπεδα, καθώς και η μέτρια αύξηση που παρατηρήθηκε στις περισσότερες επαρχίες, υποδηλώνουν ότι οι Γ/ΟΙ κατάφεραν να διατηρήσουν την επαφή με τους ασθενείς τους.

Οι Γ/ΟΙ διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση της φροντίδας των ασθενών με άνοια, τόσο μέσω δια ζώσης όσο και μέσω εξ αποστάσεως φροντίδας, κατά τη διάρκεια των δύο πρώτων κυμάτων της πανδημίας. Τα πρότυπα φροντίδας των ειδικών ιατρών και των Γ/ΟΙ παρουσίασαν αντίθετες τάσεις.

Σύντομα σχόλια επί του άρθρου 

Η μελέτη αυτή έρχεται να τονίσει τον ρόλο της Γ/ΟΙ ως στήριγμα των ασθενών και των αναγκών τους ακόμη και σε περιόδους μείζονων υγειονομικών κρίσεων.

Παναγιώτης Βούλγαρης: Η μελέτη αναδεικνύει τον ρόλο της ΠΦΥ ως «σταθερού σημείου» φροντίδας ακόμη και κατά τη διάρκεια περιόδων κρίσων, αλλά και τη δυνατότητα των Γ/ΟΙ να προσαρμόζουν τον τρόπο παροχής φροντίδας χωρίς να χάνουν την επαφή με τους ασθενείς τους. Ωστόσο, η προσαρμοστικότητα αυτή δεν μπορεί να εξετάζεται ανεξάρτητα από το επίπεδο προετοιμασίας (preparedness) και την κατάσταση του συστήματος υγείας πριν από την κρίση. Η πανδημική ετοιμότητα (pandemic preparedness), η διαθεσιμότητα υποδομών για εξ αποστάσεως φροντίδα και η ήδη υπάρχουσα ενσωμάτωση της ΠΦΥ στο σύστημα υγείας ενδέχεται να επηρεάζουν σημαντικά την ικανότητα διατήρησης της συνέχειας της φροντίδας. Έτσι, η εμπειρία της COVID-19 υπενθυμίζει ότι η ανθεκτικότητα των συστημάτων υγείας δεν κρίνεται μόνο από την ικανότητά τους να προσαρμόζονται κατά τη διάρκεια μιας κρίσης, αλλά και από τον βαθμό ετοιμότητας και οργάνωσης που έχει προηγηθεί. (WHO, 2025 – Framework for tracking global progress on preparedness for respiratory pandemics) 

Χρήστος Λιονής: Χρειάζεται ακόμη περισσότερη συζήτηση για το τι μάθαμε στη περίοδο της πανδημίας με αναφορά στο ρόλο της ΠΦΥ και της ΓΟ/Ι. Ένα τέτοιο άρθρο που αξίζει να διαβαστεί εχει ως τίτλο “Family Medicine at the Forefront Lessons Learnt from the COVID-19 Vassine Rollout in Crete, Greece” (Lionis et al, Frontiers in Public Health 2022, PMID 35174124).

________________________________________