Θα παρουσιαστούν τέσσερα επιλεγμένα άρθρα από το Scandinavian Journal of Primary Health Care : ένα που  δημοσιεύτηκε τον Ιούλιο, δύο τον Οκτώβριο, ένα τον Νοέμβριο και ένα τον Δεκέμβριο του 2025.

1. Öfverholm, T., Hasselgren, M., Lisspers, K., Nager, A., Eliason, G., Giezeman, M., Janson, C., Kisiel, M. A., Montgomery, S., Ställberg, B., Sundh, J., & Sandelowsky, H. (2026). High proportion of depression and anxiety in younger patients with COPD: a cross-sectional study in primary care in Sweden. Scandinavian journal of primary health care, 44(1), 1–10. https://doi.org/10.1080/02813432.2025.2526667 

Σύντομη παρουσίαση άρθρου

Σύντομα σχόλια επί του άρθρου

Είναι γνωστό ότι οι ασθενείς με ΧΑΠ και συνυπάρχουσα κατάθλιψη ή άγχος εμφανίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο παροξύνσεων, μεγαλύτερη νοσηρότητα και αυξημένη θνητότητα. Δεδομένου του υψηλού επιπολασμού της ΧΑΠ στην ΠΦΥ, οι Γ/ΟΙ οφείλουν να διατηρούν υψηλό δείκτη υποψίας για συμπτώματα ψυχικών διαταραχών όταν εκτιμούν ασθενείς με ιστορικό ΧΑΠ, ιδίως σε νεότερους ασθενείς και σε όσους φέρουν αναγνωρισμένους παράγοντες κινδύνου.

Η έγκαιρη αναγνώριση και παρέμβαση ενδέχεται να συμβάλλει στη βελτίωση διάφορων κλινικών εκβάσεων και της ποιότητας ζωής, γεγονός που υπογραμμίζει τη σημασία της ολιστικής προσέγγισης στη διαχείριση της ΧΑΠ.

____________________________________________________________________________

2. Christensen, T. V., Plejdrup Hansen, M., Jensen, M. S. A., & Hoffmann Merrild, C. (2026). The decision-making process in general practice of when to use antibiotics to treat acute rhinosinusitis. Scandinavian journal of primary health care, 44(1), 1–14. https://doi.org/10.1080/02813432.2025.2568043 

Σύντομη παρουσίαση άρθρου

Πρόκειται για μία ποιοτική μελέτη που εξέτασε τον τρόπο με τον οποίο οι Γ/ΟΙ στην Δανία λαμβάνουν αποφάσεις σχετικά με τη χορήγηση αντιβιοτικής αγωγής σε ασθενείς με οξεία ρινοκολπίτιδα (ΟΡΚ). Μέσα από ημιδομημένες συνεντεύξεις, προέκυψαν 4 κύριες θεματικές:

• Triage και αρχική εκτίμηση: Το triage πριν την ιατρική εκτίμηση επηρεάζει το πώς ο ιατρός αντιλαμβάνεται τη σοβαρότητα και την ανάγκη για χορήγηση αντιβιοτικών.
• Εμπειρία και κρίση γιατρού: Οι πιο έμπειροι γιατροί βασίζονται συχνά στην προσωπική εμπειρία και τη διαισθητική κρίση ενώ οι λιγότερο έμπειροι ιατροί ακολουθούν πιο αυστηρά τις κατευθυντήριες οδηγίες.
• Ρόλος C-αντιδρώσας πρωτεΐνης (CRP): Η CRP χρησιμοποιείται συχνά για να βοηθήσει στη διάκριση ιογενούς και βακτηριακής ΟΡΚ αλλά πρέπει να ερμηνεύεται σε συνδυασμό με τα κλινικά ευρήματα και δεν είναι πάντοτε καθοριστική στη λήψη θεραπευτικών αποφάσεων.
• Ασθενείς και επικοινωνία: Η ισορροπία μεταξύ των προσδοκιών των ασθενών και της ορθολογικής χρήσης των αντιβιοτικών δεν είναι πάντα εύκολο να διατηρηθεί και η καλή επικοινωνία ιατρού-ασθενούς είναι βασική για τη λήψη της βέλτιστης απόφασης.

Σύντομα σχόλια επί του άρθρου

Η ΟΡΚ είναι συχνή αιτία προσέλευσης στην ΠΦΥ και η διάγνωση είναι κυρίως κλινική. Ωστόσο, η διάκριση ιογενούς και βακτηριακής λοίμωξης παραμένει δύσκολη, γεγονός που συνδέεται με υπερβολική χρήση αντιβιοτικών.

Η μικροβιακή αντοχή στα αντιβιοτικά (antimicrobial resistance) αποτελεί σοβαρή παγκόσμια απειλή για τη δημόσια υγεία και η υπερκατανάλωση αντιβιοτικών παραμένει σημαντικός παράγοντας ανάπτυξης ανθεκτικών παθογόνων. Δυστυχώς, η Ελλάδα έχει κατακτήσει μία αρνητική πρωτιά αναφορικά με τη μικροβιακή αντοχή. Η μείωση της αλόγιστης χρήσης αντιβιοτικών είναι επομένως απαραίτητη. Σύμφωνα με τις Συστάσεις για τη διάγνωση και τη θεραπεία των λοιμώξεων της Ελληνικής Εταιρείας Λοιμώξεων (3η έκδοση, 2025),  εκτιμάται ότι μόνο το 2-10% των περιπτώσεων ΟΡΚ είναι βακτηριακής αιτιολογίας και ότι μόνο το 0,5-2,0% των επεισοδίων ιογενούς ΟΡΚ επιπλέκεται με βακτηριακή επιλοίμωξη. Εκτιμάται επίσης ότι το 70% των ασθενών με ΟΡΚ αυτοϊώνται. Ο προτεινόμενος αλγόριθμος υποστηρικτικής θεραπείας περιλαμβάνει παρακολούθηση και υποστηρικτική αγωγή χωρίς χορήγηση αντιβιοτικών, εκτός αν:

• τα συμπτώματα επιμένουν >10 ημέρες,
• η έναρξη της νόσου είναι οξεία με πυρετό >39 °C, με πυώδη ρινική έκκριση ή άλγος στο πρόσωπο που διαρκεί τουλάχιστον 3-4 ημέρες
• ο ασθενής εμφάνισε διπλή νόσηση μετά από αρχική βελτίωση συμπτωματολογίας τυπικής ιογενούς λοίμωξης του ανώτερου αναπνευστικού

Η μελέτη υποδεικνύει ότι η λήψη αποφάσεων για χορήγηση αντιβιοτικών σε περιστατικά ΟΡΚ επηρεάζεται από την κλινική γνώση, την εμπειρία και την προσωπική κρίση των ιατρών, αλλά και από μη κλινικούς παράγοντες όπως οι προσδοκίες των ασθενών.

Λιονής Χρήστος: Η επίσκεψη στις ιστοσελίδες δύο ερευνητικών προγραμμάτων με θέμα τη μικροβιακή αντοχή (Antimicrobial Resistance) και τον ρόλο της κατάλληλης συνταγογράφησης με τίτλο HAPPY PATIENT και IMAGINE συνιστάται από την ομάδα σύνταξης.

____________________________________________________________________________​

3. Jøhnk, C., Jarbøl, D. E., Sætre, L. M. S., Krøijer, R., Wehberg, S., & Haastrup, P. F. (2026). Healthcare seeking with colorectal cancer symptoms-results from two Danish population-based surveys in 2012 and 2022. Scandinavian journal of primary health care, 44(1), 1-14. https://doi.org/10.1080/02813432.2025.2566312 

Σύντομη παρουσίαση άρθρου

Πρόκειται για μια φωλιασμένη (nested) συγχρονική μελέτη, που βασίζεται σε δύο πανεθνικές δημοσκοπήσεις (2012 και 2022) στη Δανία. Στόχος ήταν η διερεύνηση των αλλαγών στην αναζήτηση ιατρικής εκτίμησης για πιθανά συμπτώματα ορθοκολικού καρκίνου (ΟΚΚ) στην πάροδο του χρόνου.

Η συχνότητα αναφοράς συμπτωμάτων που μπορεί να σχετίζονται με ΟΚΚ δε διέφερε μεταξύ των δύο μελετών, αλλά η αναζήτηση υπηρεσιών πρωτοβάθμιας περίθαλψης λόγω αυτής της συμπτωματολογίας αυξήθηκε σημαντικά από το 2012 μέχρι το 2022. Το κοιλιακό άλγος ήταν η συχνότερη αιτία προσέλευσης στην ΠΦΥ, ενώ οι αλλαγές στις συνήθειες του εντέρου η λιγότερο συχνή. Οι άνδρες είχαν χαμηλότερα odds αναζήτησης ιατρικής εκτίμησης σε σχέση με τις γυναίκες για τα περισσότερα συμπτώματα, ενώ η αναζήτηση ιατρικής φροντίδας παρουσίασε αύξηση με την ηλικία.

Μεταξύ των ατόμων με ορθορραγία που δεν απευθύνθηκαν σε Γ/ΟΙ, συχνά αναφερόμενοι λόγοι ήταν το αίσθημα ντροπής που σχετιζόταν με τη φύση της συμπτωματολογίας καθώς και το αίσθημα ανησυχίας σχετικά με την πιθανότητα σοβαρής υποκείμενης νόσου. Παράλληλα, η πλειονότητα των ασθενών με ορθορραγία ανέμενε αυτόματη υποχώρηση της συμπτωματολογίας (71,0%) ενώ περίπου οι μισοί (53,4%) ανέφεραν ότι θεωρούσαν ότι γνώριζαν την αιτία του του συμπτώματος.

Συνολικά, οι κυριότεροι λόγοι μη αναζήτησης ιατρικής φροντίδας ήταν η πεποίθηση ότι η αιτία των συμπτωμάτων ήταν γνωστή, καθώς και η προσδοκία αυτόματης ύφεσης της συμπτωματολογίας.

Σύντομα σχόλια επί του άρθρου

Η έγκαιρη αναζήτηση ιατρικής εκτίμησης είναι κρίσιμη για την πρώιμη διάγνωση και θεραπεία του ΟΚΚ, ο οποίος αποτελεί τον τρίτο πιο συχνό καρκίνο και τη δεύτερη αιτία θανάτου από καρκίνο παγκοσμίως (Bray F, 2024). Ωστόσο, η θετική προγνωστική αξία των ύποπτων για ΟΚΚ συμπτωμάτων στον γενικό πληθυσμό είναι χαμηλή (W Hamilton, 2009), ενώ η ερμηνεία των συμπτωμάτων από τους ασθενείς επηρεάζεται από προσωπικούς, ψυχολογικούς και κοινωνικούς παράγοντες. 

Συνεπώς, ελλείψει αποτελεσματικών προγνωστικών εργαλείων, η συστηματική διερεύνηση σχετικής συμπτωματολογίας στις τακτικές επισκέψεις στην ΠΦΥ μπορεί να συμβάλλει στη μείωση του στίγματος και στην έγκαιρη αναζήτηση φροντίδας, καθώς επιτρέπει την επικοινωνία του κινδύνου χωρίς πρόκληση περιττού άγχους.

____________________________________________________________________________

4. Jansåker, F., Li, X., Ekström, O., Stenberg, H., & Sundquist, K. (2026). Acute uncomplicated urinary tract infections and subsequent type 2 diabetes diagnosis in women: a national cohort study including primary healthcare data. Scandinavian journal of primary health care, 44(1), 1–5. https://doi.org/10.1080/02813432.2025.2580905

Σύντομη παρουσίαση άρθρου

Η παρούσα 12ετής εθνική μελέτη κοόρτης περιέλαβε 1.840.044 γυναίκες ηλικίας 35–65 ετών που έκαναν χρήση υπηρεσιών ΠΦΥ, με σχεδόν καθολική αντιπροσώπευση του πληθυσμού της Σουηδίας. Στη μελέτη περιλήφθηκαν γυναίκες χωρίς ιστορικό σακχαρώδους διαβήτη (ΣΔ) ή λήψης αντιδιαβητικής αγωγής κατά την προηγούμενη διετία.

Στόχος ήταν η διερεύνηση πιθανής συσχέτισης μεταξύ ιστορικού μη επιπλεγμένων λοιμώξεων του ουροποιητικού (κυστίτιδα, πυελονεφρίτιδα) και της επακόλουθης διάγνωσης ΣΔ εντός διετίας. Στο συγκεκριμένο πληθυσμό, οι γυναίκες με ιστορικό μη επιπλεγμένης ουρολοίμωξης δεν εμφάνισαν αυξημένο κίνδυνο διάγνωσης ΣΔ σε σύγκριση με γυναίκες χωρίς σχετικό ιστορικό.

Σύντομα σχόλια επί του άρθρου

Τα ευρήματα της μελέτης υποδηλώνουν ότι το ιστορικό μη επιπλεγμένης λοίμωξης ουροποιητικού δεν αποτελεί αξιόπιστο κλινικό καθοριστή του κινδύνου διάγνωσης ΣΔ εντός διετίας στον πληθυσμό της μελέτης. Αξιοσημείωτο είναι ότι το συμπέρασμα βασίζεται σε μελέτη κοόρτης διάρκειας 12 ετών και εξαιρετικά μεγάλου δείγματος.

Το αποτέλεσμα έρχεται σε αντίθεση με άλλες παρατηρήσεις της βιβλιογραφίας, όπως η αυξημένη συχνότητα πνευμονίας κοινότητας σε άτομα με αδιάγνωστο ΣΔ (Jensen et al., 2017) ή ο αυξημένος κίνδυνος ΣΔ σε γυναίκες με ιστορικό αιδοιοκολπικής καντιντίασης (Brieditis et al., 2024). Δεδομένου του υψηλού ποσοστού υποδιάγνωσης του ΣΔ τόσο στην Ελλάδα όσο και παγκοσμίως, η αναζήτηση αξιόπιστων κλινικών καθοριστών παραμένει κρίσιμη για την ΠΦΥ. 

____________________________________________________________________________

5. Bennich, E. V., & Guassora, A. D. (2026). The experiences of transgender and nonbinary individuals in general practice in Denmark, with a focus on 'safer space'. Scandinavian journal of primary health care, 44(1), 2599986. https://doi.org/10.1080/02813432.2025.2599986.

Σύντομη παρουσίαση άρθρου

Αυτή η ποιοτική μελέτη διερευνά τις εμπειρίες διεμφυλικών (τρανς) και μη δυαδικών (nonbinary) ατόμων στην ΠΦΥ της Δανίας, εστιάζοντας στους παράγοντες που διαμορφώνουν ή δυσχεραίνουν την ύπαρξη ενός «ασφαλούς χώρου» (safe space) στην καθημερινή πρακτική της γενικής ιατρικής. 

Μέσα από ημιδομημένες συνεντεύξεις, διαπιστώνεται ότι πολλοί ασθενείς βιώνουν αίσθημα ανασφάλειας και έλλειψης κατανόησης κατά τις επισκέψεις στην ΠΦΥ. Οι προηγούμενες αρνητικές εμπειρίες που σχετίζονται με την τρανς ταυτότητα καθιστούν τα διεμφυλικά άτομα επιφυλακτικά ως προς τη συζήτηση της ταυτότητας φύλου με τον θεράποντα ιατρό, ενώ συχνά οδηγούν σε καθυστέρηση ή αποφυγή αναζήτησης φροντίδας υγείας και σε προσφυγή σε δομές φιλικές προς τα διεμφυλικά άτομα.

Οι συμμετέχοντες τόνισαν την έλλειψη γνώσης των ιατρών της ΠΦΥ σχετικά με τις ανάγκες των διεμφυλικών ατόμων, καθώς και την αρνητική επίδραση προκαταλήψεων στην εμπιστοσύνη προς τον υγειονομικό και την παρεχόμενη φροντίδα. Αντίθετα, εκτιμούν τους γιατρούς που δείχνουν σεβασμό στο επιλεγμένο όνομα και στις προτιμητέες αντωνυμίες, επιδεικνύουν ουσιαστικό ενδιαφέρον για τη φροντίδα διεμφυλικών ατόμων και αναγνωρίζουν τα όρια της γνώσης τους, συμβάλλοντας στη δημιουργία ενός «ασφαλούς χώρου».

Σύντομα σχόλια επί του άρθρου

Παρότι η ασυμφωνία φύλου αναγνωρίζεται πλέον σε αρκετές χώρες ως ζήτημα ταυτότητας και όχι ως ψυχική διαταραχή, τα διεμφυλικά και nonbinary άτομα εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν εμπόδια και ανισότητες στα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης παγκοσμίως.

Η μελέτη αναδεικνύει παράγοντες που επηρεάζουν το αίσθημα ασφάλειας και εμπιστοσύνης των διεμφυλικών και nonbinary ατόμων στην ΠΦΥ, όπως ο σεβασμός στο επιλεγμένο όνομα, η κατανόηση της ταυτότητας φύλου και η ειλικρινής επικοινωνία, σε ένα σύστημα που συχνά λειτουργεί με δυαδικό μοντέλο. Υπογραμμίζεται επίσης η ανάγκη εκπαίδευσης των Γ/ΟΙ σε συμπεριφορές σεβασμού και ενσυναισθητικής φροντίδας και μάλιστα προτείνεται η ενσωμάτωση της έννοιας του «ασφαλέστερου χώρου» (safer space) στην ιατρική πρακτική και η ενίσχυση της πολιτισμικά κατάλληλης φροντίδας (cultural competence) στην ΠΦΥ.

Λιονής Χρήστος: Συνίσταται η ανάγνωση μίας ανασκόπησης με τη συμμετοχή του Πανεπιστημίου Κρήτης που δημοσιεύτηκε το 2024 καθώς και η επίσκεψη στην ιστοσελίδα του Ευρωπαϊκού Προγράμματος TransCare όπου θα βρείτε και ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα κατάλληλο για επαγγελματίες υγείας που θα βελτιώσει τις γνώσεις και τις δεξιότητες επικοινωνίας με διεμφυλικά πρόσωπα.